Erfgrens in Nederland: de Kadaster en Artikel 5:46/5:47 BW

Een grensgeschil tussen buren in Nederland draait vrijwel altijd om één vraag: waar loopt de erfgrens, de juridische eigendomsgrens, precies. Het antwoord is zelden de schutting of heg die er al jaren staat, want de wet maakt onderscheid tussen de geregistreerde grens en de grens die u ziet.

Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek geeft een eigenaar twee verschillende instrumenten. Met het ene laat u de bestaande grens markeren, zodat daar later geen discussie meer over kan ontstaan. Met het andere laat u een werkelijk onzekere grens door de rechter vaststellen. Het juiste instrument kiezen is belangrijk, want ze staan in verschillende artikelen en leiden tot een ander resultaat.

Deze pagina legt uit hoe de geregistreerde grens werkt, hoe u afpalingstekens kunt eisen onder artikel 5:46 BW, hoe de rechter een onzekere grens vaststelt onder artikel 5:47 BW, wat een Kadaster grensreconstructie inhoudt en welke rechter het geschil behandelt.

Informatie voor het laatst gecontroleerd op 22 juli 2026. Deze pagina geeft algemene juridische informatie over het Nederlandse recht en vormt geen juridisch advies in een individueel geval.

De geregistreerde grens en de zichtbare grens

Elk perceel in Nederland staat geregistreerd in de openbare registers die het Kadaster, de nationale grondregistratie, bijhoudt. Juridisch telt de kadastrale grens: de lijn die het Kadaster vastlegt en die is bepaald toen de percelen voor het eerst zijn gevormd of laatst opnieuw zijn ingemeten.

Een schutting, heg of rij bestrating is slechts een aanwijzing voor waar mensen de grens dachten te zien. In de loop der jaren kan dit afwijken van de geregistreerde lijn, en een heg die al jaren staat en waarvan iedereen aannam dat die de grens markeerde, kan in werkelijkheid op het perceel van één eigenaar liggen. Het zichtbare kenmerk verplaatst de juridische lijn niet vanzelf.

Juist door dat verschil loont het om een grensgeschil op papier op te lossen in plaats van op het oog. Zodra de geregistreerde lijn vaststaat, beantwoordt de vraag wie welke strook grond bezit zich meestal vanzelf, en vallen kwesties zoals waar een schutting of heg mag staan daaromheen op hun plek.

Afpalingstekens eisen: artikel 5:46 BW

Artikel 5:46 BW geeft elke eigenaar een eenvoudig, permanent recht. De wettekst luidt:

De eigenaar van een erf kan te allen tijde van de eigenaar van het aangrenzende erf vorderen dat op de grens van hun erven behoorlijk waarneembare afpalingstekens gesteld of de bestaande zo nodig vernieuwd worden. De eigenaars dragen in de kosten hiervan voor gelijke delen bij.

In gewone taal: iedere buur kan te allen tijde eisen dat er duidelijk waarneembare afpalingstekens op de grens worden geplaatst, of dat bestaande tekens waar nodig worden vernieuwd. Dit proces heet afpaling, en de twee eigenaars dragen de kosten voor gelijke delen bij.

Artikel 5:46 BW is vooral preventief bedoeld. Het is van toepassing wanneer de lijn eigenlijk niet ter discussie staat, maar onbemarkeerd of onduidelijk is geworden op het terrein, en het stelt een zorgvuldige eigenaar in staat de grens vast te leggen voordat een toekomstige koper of nieuwe buurman deze ter discussie stelt. Een buur kan niet weigeren mee te werken, want het artikel maakt medewerking een afdwingbaar recht.

Als de grens zelf onzeker is: artikel 5:47 BW

Artikel 5:46 BW gaat ervan uit dat iedereen weet waar de lijn loopt en die alleen nog gemarkeerd wil hebben. Is het verloop van de grens werkelijk onzeker, dan geldt een ander artikel. Artikel 5:47 BW bepaalt:

1 Indien de loop van de grens tussen twee erven onzeker is, kan ieder der eigenaars te allen tijde vorderen dat de rechter de grens bepaalt. 2 In geval van onzekerheid waar de grens tussen twee erven ligt, geldt niet het wettelijk vermoeden dat de bezitter eigenaar is. 3 Bij het bepalen van de grens kan de rechter naar gelang van de omstandigheden het gebied waarover onzekerheid bestaat, in gelijkwaardige of ongelijkwaardige delen verdelen dan wel het in zijn geheel aan een der partijen toewijzen, al dan niet met toekenning van een schadevergoeding aan een der partijen.

Uit deze tekst volgen drie dingen. Ten eerste kan, wanneer het verloop van de grens onzeker is, iedere eigenaar te allen tijde de rechter vragen deze vast te stellen. Ten tweede, en dit is de praktische adder onder het gras, geldt in die onzekerheid op grond van lid 2 niet het gewone wettelijke vermoeden dat de bezitter de eigenaar is, zodat het enkele feit dat iemand de strook heeft gebruikt de zaak niet beslecht.

Ten derde heeft de rechter op grond van lid 3 een ruime beoordelingsvrijheid: hij kan de betwiste strook in gelijke of ongelijke delen verdelen, of deze in zijn geheel aan één partij toewijzen, met of zonder schadevergoeding. Artikel 5:47 BW is de te bewandelen route bij een echt grensconflict, in tegenstelling tot de administratieve afhandeling van artikel 5:46 BW. Omdat het vermoeden dat de bezitter eigenaar is buiten werking wordt gesteld, kan een buur die stilzwijgend een betwiste strook heeft gebruikt niet enkel op dat gebruik vertrouwen, wat het artikel evenwichtig maakt.

De Kadaster grensreconstructie

Voordat een geschil bij de rechter belandt, biedt het Kadaster een dienst aan die veel geschillen oplost: de grensreconstructie. Een landmeter komt ter plaatse en zet de bestaande kadastrale grens opnieuw op het terrein uit, aan de hand van de oorspronkelijke meetgegevens van toen de grens werd vastgesteld.

Volgens het Kadaster levert dit duidelijkheid op over waar de geregistreerde grens ligt, samen met een rapport en de meetschets van de landmeter. In 2026 kost deze dienst vanaf € 559, en omdat dit bedrag periodiek wordt herzien, kunt u het actuele tarief het beste bij het Kadaster navragen voordat u de dienst bestelt.

Een grensreconstructie is bewijsmateriaal, geen rechterlijke uitspraak. Zij laat zien waar de geregistreerde lijn loopt, wat de discussie vaak al beëindigt, maar beslecht op zichzelf geen werkelijk juridisch geschil over eigendom. Blijven partijen na een reconstructie van mening verschillen, dan is de route artikel 5:47 BW en de rechter.

Welke rechter behandelt een grensgeschil

De meeste burenrechtgeschillen zijn vorderingen van onbepaalde waarde en worden beslecht door de rechtbank, niet door de kantonrechter. De regel dat de kantonrechter 'ongeacht het bedrag' bevoegd is, geldt voor huur-, arbeids- en consumentenkoopzaken (artikel 93 sub c Rv), niet voor het burenrecht, dat op basis van de waarde wordt gerouteerd.

Een grensvordering, bijvoorbeeld een verzoek aan de rechter om de grens vast te stellen op grond van artikel 5:47 BW of om afpalingstekens te bevelen op grond van artikel 5:46 BW, is meestal een vordering van onbepaalde waarde, zodat deze naar de rechtbank gaat. Een zuiver geldelijke burenrechtvordering van € 25.000 of minder, zoals een schadevergoeding, kan wel naar de kantonrechter op grond van de gewone geldgrens in artikel 93 Rv. Het is belangrijk dit onderscheid goed te maken, want een procedure bij de verkeerde rechter starten kost tijd en geld.

Als langdurig gebruik de grens verandert: verjaring

Soms is een grenskwestie in werkelijkheid een eigendomskwestie die door tijdsverloop is ontstaan. Als iemand lang genoeg een strook grond van de buurman bezit alsof het zijn eigen grond is, kan de eigendom overgaan door verjaring. Bezit te goeder trouw kan na tien jaar tot verkrijging leiden op grond van artikel 3:99 BW, terwijl bezit dat niet te goeder trouw is toch tot verkrijging kan leiden zodra de vordering van de oorspronkelijke eigenaar om de grond terug te vorderen zelf is verjaard, wat op grond van artikel 3:105 en artikel 3:306 BW neerkomt op een termijn van twintig jaar.

Verjaring is sterk feitelijk bepaald en vaak omstreden, en is een aparte route naast het markeren of reconstrueren van de geregistreerde grens. Is een strook grond al decennialang afgeschermd en in gebruik, dan is het de moeite waard om advies in te winnen over de vraag of de geregistreerde grens nog wel overeenkomt met wie de grond in eigendom heeft. Het Kadaster houdt hierover informatie bij, naast de eigen grensdiensten.