Testament maken in Nederland: notariële akte, codicil en het CTR

Een Nederlands testament is een uiterste wil, en Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek is streng over de vorm ervan. Vrijwel elk testament in Nederland is een notariële akte, en het eigenhandig geschreven document dat veel mensen voor ogen hebben, heeft op zichzelf geen enkele rechtsgevolg.

De smalle uitzondering is het codicil, dat echt bestaat maar veel kleiner is dan zijn reputatie doet vermoeden. Een eigenhandig geschreven, gedateerd en ondertekend blad kan kleding, lijfstoebehoren en bepaalde sieraden nalaten, en bepaalde inboedel en bepaalde boeken; het kan die zaken buiten een huwelijksgemeenschap houden; en het kan een persoon aanwijzen op grond van de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten. Het kan geen erfgenaam benoemen, geen geldbedrag nalaten en geen executeur benoemen.

Informatie voor het laatst gecontroleerd op 21 juli 2026. Deze pagina geeft algemene juridische informatie over het Nederlandse recht en vormt geen juridisch advies in een individueel geval.

Het vormvereiste

Artikel 4:94 BW is kort en gesloten. Behoudens wat de artikelen 4:97 tot en met 4:107 BW bepalen, kan een uiterste wil alleen worden gemaakt bij notariële akte, of bij een onderhandse akte die aan een notaris in bewaring is gegeven.

Artikel 4:95 BW regelt die tweede weg. De onderhandse uiterste wil moet door de overledene zijn ondertekend, en is zij door iemand anders of met een mechanisch middel geschreven en beslaat zij meer dan één bladzijde, dan moet elke bladzijde door de overledene zijn genummerd en geparafeerd.

Het document wordt vervolgens aan een notaris overhandigd, met een verklaring dat het de uiterste wil van de overledene bevat en dat aan die vereisten is voldaan (lid 3). De notaris stelt een akte van bewaargeving op, door beiden ondertekend, en het testament blijft bij de minuten van die notaris (leden 4 en 6).

Iemand die het testament niet kon lezen, door analfabetisme of om een andere reden, kan helemaal geen geldige onderhandse uiterste wil maken (lid 1). Artikel 4:96 BW legt de bewijslast bij wie een in bewaring gegeven testament betwist wegens het ontbreken van een handtekening of paraaf.

Artikel 4:93 BW voegt een regel toe die stellen verrast. Een testament dat door twee of meer personen in dezelfde akte wordt gemaakt, is nietig, zodat partners twee afzonderlijke testamenten ondertekenen, ook waar de inhoud elkaars spiegelbeeld is, en elk van beide later kan worden herroepen zonder de betrokkenheid van de ander.

Testamenten waar geen notaris bereikbaar is

De artikelen 4:98 tot en met 4:104 BW voorzien in een klein aantal noodvormen. Militairen in oorlogstijd of tijdens een aangewezen operatie mogen een testament maken voor een officier (artikel 4:98 BW), en wie op een zeeschip of in een luchtvaartuig reist, mag dat doen voor de kapitein of eerste stuurman (artikel 4:101 BW).

Artikel 4:102 BW ziet op plaatsen waar het normale contact met een notaris of consulair ambtenaar verboden of verbroken is door rampen, crises, gevechtshandelingen of besmettelijke ziekten, en staat een testament toe voor een consulair ambtenaar, een burgemeester, een gemeentesecretaris of wethouder, een kandidaat-notaris, een advocaat, een officier van de krijgsmacht of brandweer, of een daartoe aangewezen functionaris.

Al deze vormen vereisen twee getuigen en een ondertekend geschrift (artikel 4:103 BW). Zij zijn bovendien tijdelijk: artikel 4:107 lid 1 BW maakt zo'n testament vernietigbaar als de overledene meer dan zes maanden na het einde van de mogelijkheid om het op die manier te maken, overlijdt.

Het codicil, en wat het niet kan

Artikel 4:97 BW staat toe dat een document, geheel eigenhandig door de overledene geschreven, gedateerd en ondertekend, beschikkingen maakt zonder verdere formaliteit. De toegestane onderwerpen vormen een gesloten lijst:

Alles buiten die tabel vereist een testament. Een codicil kan geen erfgenaam benoemen, geen geldbedrag of banksaldo nalaten, geen woning regelen, geen executeur benoemen en niemand onterven.

Het woord bepaalde is doorslaggevend in onderdeel a. De bepaling ziet op met naam genoemde zaken en niet op een categorie, zodat een codicil dat de gehele inboedel van een woning omvat, het werk van een testament doet zonder de vorm die een testament vereist.

Uitvaartwensen zijn elders geregeld

Dit is het punt waarop gepubliceerde voorlichting het vaakst misgaat. Uitvaartwensen komen nergens voor in artikel 4:97 BW, en de lijst in dat artikel is gesloten, zodat een codicil niet het middel daarvoor is.

Artikel 19 lid 1 Wet op de lijkbezorging biedt een eigen en ruimere route. Iemand van zestien jaar of ouder, ook als diegene niet bekwaam is om een testament te maken, kan beschikkingen maken over de bezorging van het eigen lichaam, hetzij bij notariële akte, hetzij bij een eigenhandig geschreven, gedateerde en ondertekende verklaring.

Artikel 18 lid 1 Wlb bindt vervolgens wie de uitvaart regelt: deze vindt plaats overeenkomstig de wens of de vermoedelijke wens van de overledene, tenzij dat redelijkerwijs niet kan worden gevergd. Lid 2 breidt dezelfde regel uit tot wat er na een crematie met de as gebeurt.

Artikel 19 lid 2 Wlb sluit een leemte die anders mensen zou treffen. Een herroeping van uiterste wilsbeschikkingen in algemene bewoordingen wordt geacht een eerder uitgesproken uitvaartwens niet te herroepen, zodat het maken van een nieuw testament een bestaande instructie over de uitvaart niet stilzwijgend teniet doet.

Bekwaamheid, en wie niet mag worden bevoordeeld

Artikel 4:55 lid 1 BW opent de bevoegdheid om een uiterste wil te maken voor iedereen met volledige handelingsbekwaamheid, voor minderjarigen die zestien jaar zijn geworden, en voor mensen die onder curatele staan op andere gronden dan hun lichamelijke of geestelijke toestand.

Lid 2 regelt het resterende geval. Iemand die onder curatele staat vanwege zijn lichamelijke of geestelijke toestand, mag alleen met toestemming van de kantonrechter uiterste wilsbeschikkingen maken, en de kantonrechter mag daaraan voorwaarden verbinden.

Lid 3 legt het beoordelingsmoment vast: de bekwaamheid wordt beoordeeld naar de toestand waarin de overledene verkeerde op het ogenblik waarop de beschikking werd gemaakt, niet later. Dat maakt het eigen verslag van de notaris over de bespreking zo belangrijk wanneer de bekwaamheid later ter discussie staat.

Verscheidene personen mogen helemaal geen voordeel ontvangen. Artikel 4:57 BW sluit een voogd uit die dat ambt bekleedde toen de beschikking werd gemaakt, artikel 4:58 BW sluit leraren van een minderjarige uit die in hetzelfde huishouden woonden, en artikel 4:59 BW sluit zorgverleners en geestelijken uit die de overledene hebben bijgestaan tijdens de ziekte waaraan hij overleed.

Artikel 4:61 BW is de bepaling die de praktijk van het verlijden van een testament vormgeeft. De notaris of de andere persoon die het testament of de akte van bewaargeving heeft verleden, en de aanwezige getuigen, kunnen door dat testament niet worden bevoordeeld.

Artikel 4:60 BW bevat vervolgens twee uitzonderingen, en wel op de twee voorgaande artikelen, namelijk de artikelen 4:58 en 4:59 BW. Het verbod voor de voogd in artikel 4:57 BW hoort daar niet bij en kent een eigen uitzondering in lid 3 voor bloedverwanten in opgaande lijn die voogd zijn of zijn geweest. De twee uitzonderingen zijn bescheiden legaten als beloning voor bewezen diensten, beoordeeld naar zowel het vermogen van de overledene als de diensten, en beschikkingen ten gunste van een bloed of aanverwant tot en met de vierde graad, of van de echtgenoot.

Schending vernietigt het testament niet automatisch. Artikel 4:62 lid 1 BW maakt zo'n beschikking vernietigbaar, en slechts voor zover vernietiging nodig is om het nadeel voor wie zich erop beroept, weg te nemen. De leden 2 en 3 breiden dat uit tot voordelen die via een tussenpersoon lopen. De vader, moeder, afstammelingen en echtgenoot van de uitgesloten persoon worden vermoed zo'n tussenpersoon te zijn, behalve waar zij zelf een bloedverwant in de rechte lijn van de overledene zijn, of de echtgenoot van de overledene.

Het Centraal Testamentenregister

Het Centraal Testamentenregister, het CTR, is het landelijke register van testamenten. Artikel 1 lid 3 Wet op het centraal testamentenregister belast de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie met het opzetten en bijhouden ervan.

Artikel 1 lid 1 Wctr somt op wat erin komt: notariële akten die een uiterste wil of de herroeping ervan bevatten, akten van bewaargeving of teruggave van een testament, uiterste wilsbeschikkingen gemaakt op grond van artikel 4:105 BW, akten van aanstelling die eerst na overlijden werking hebben, en notariële schenkingsovereenkomsten die pas na het overlijden van de schenker moeten worden nagekomen.

Artikel 2 Wctr somt de vastgelegde gegevens op, en die lijst is precies waar het register om draait:

• de naam, voornamen, geboorteplaats en geboortedatum van de persoon die de akte heeft laten verlijden
• de datum van de akte
• de notaris, en het door de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie toegekende kantoornummer
• het soort akte
• bij een testament, of alle eerdere testamenten erdoor zijn herroepen

De inhoud van het testament staat niet in het register. Het CTR beantwoordt of een testament bestaat, wanneer het is gemaakt en wie het onder zich heeft, en niets over wat erin staat.

Artikel 6 lid 1 Wctr regelt de toegang na een overlijden: informatie uit het register over overleden personen wordt aan iedereen kosteloos verstrekt. Vóór een overlijden blijft het register gesloten voor derden, en notaris.nl vermeldt dat alleen de persoon zelf, diens bewindvoerder of curator, of in bepaalde gevallen iemand met een notariële volmacht, kan navragen of een levende persoon een testament heeft gemaakt.

Een zoekactie kent daarom twee stappen. Het register wijst de notaris aan die de akte onder zich heeft, en de tekst wordt vervolgens bij die notaris opgevraagd, die haar alleen mag verstrekken aan rechtstreeks belanghebbenden zoals de erfgenamen of de executeur.

De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie beschrijft de aanvraagprocedure op notaris.nl, waar een CTR-verzoek online, per e-mail of per post kan worden gedaan. Notaris.nl noemt drie voorwaarden voor een digitaal verzoek: het overlijden vond plaats na 30 september 1994, de overledene woonde en overleed beide in Nederland, en er is geen apostille van een rechtbank vereist.

Een testament wijzigen of herroepen

Een testament bindt niemand tijdens het leven en kan op elk moment worden vervangen. Artikel 4:111 BW vereist voor het herroepen van een beschikking dezelfde formaliteiten als voor het maken ervan, zodat een notarieel testament wordt herroepen door een volgende notariële akte.

Artikel 4:112 BW regelt het gewone geval waarin een nieuw testament niet uitdrukkelijk zegt dat het het oude herroept. De eerdere beschikking vervalt voor zover de latere haar onuitvoerbaar heeft gemaakt of heeft vervangen, wat betekent dat alles waaraan het nieuwe testament niet raakt, blijft staan.

Artikel 4:113 BW staat de overledene toe een in bewaring gegeven onderhandse uiterste wil op elk moment terug te vragen, mits de teruggave wordt vastgelegd in een akte bij de notaris die haar onder zich heeft; de teruggave zelf herroept het testament. Artikel 4:114 BW herroept een onderhandse uiterste wil die nooit in bewaring is gegeven wanneer de overledene haar vernietigt, en vernietiging wordt vermoed diens eigen daad te zijn.

Wat een testament niet opzij kan zetten

Twee regels beperken wat een Nederlands testament kan bereiken, en beide worden elders in deze sectie volledig behandeld.

Een afstammeling die buiten het testament valt, heeft nog altijd een geldvordering. Alleen afstammelingen zijn legitimaris op grond van artikel 4:63 lid 2 BW, zodat de langstlevende echtgenoot dat niet is, en de pagina over de legitieme portie zet uiteen hoe de vordering wordt berekend en welke termijn van vijf jaar daaraan een einde maakt.

De wettelijke verdeling van artikel 4:13 BW is bovendien van toepassing tenzij het testament de hele afdeling uitsluit, zodat een testament dat enkel de echtgenoot en de kinderen tot erfgenaam benoemt, haar in stand laat. De pagina over erfenis in Nederland behandelt die verdeling en de keuze die elke erfgenaam vervolgens moet maken over aanvaarden of verwerpen.

Erfbelasting wordt geheven van de verkrijger op grond van artikel 36 Successiewet 1956, zodat de manier waarop een nalatenschap bij testament wordt verdeeld, verandert wie wat betaalt; de pagina over erfbelasting in Nederland bevat de tarieven en vrijstellingen.

De bredere structuur van het Nederlandse erfrecht staat op de sectiepagina erfrecht in Nederland, en de wetboeken en instanties die hierboven zijn genoemd, op het overzicht van het Nederlandse recht.