Belgisch Familierecht: Echtscheiding, Onderhoudsbijdrage en de Familierechtbank (2026)
Het Belgische familierecht is federaal, niet regionaal. De regels die een echtscheiding, een onderhoudsbijdrage voor een kind, of een vordering tot uitkering tot levensonderhoud tussen ex-echtgenoten bepalen, luiden hetzelfde ongeacht of de zaak wordt ingeleid in Antwerpen, Namen of Brussel.
Bijna niets daarvan staat in het wetboek dat een leek zou verwachten. Echtscheiding, afstamming, onderhoudsbijdrage en uitkering tot levensonderhoud worden nog altijd geregeld door het oud Burgerlijk Wetboek, voor het eerst ingevoerd in 1804 en sindsdien vele keren gewijzigd. De enige bewuste uitzondering is het huwelijksvermogensrecht, dat werd overgeheveld naar het nieuwe Burgerlijk Wetboek, Boek 2 Titel 3, van kracht sinds 1 juli 2022. Het nieuwe wetboek aanhalen voor een echtscheiding, of het oude wetboek voor een huwelijksvermogensstelsel, is een echte vergissing, en het is de fout die het vaakst over dit onderdeel van het Belgisch recht wordt gemaakt.
Informatie laatst geverifieerd op 21 juli 2026. Deze pagina biedt algemene juridische informatie en vormt geen juridisch advies voor een individueel geval.
Waar de regels staan
Het Belgisch familierecht splitst zich netjes langs één lijn, en die omkeren is de snelste manier om het verkeerde artikel aan te halen.
Echtscheiding, de ouder-kindrelatie, onderhoudsbijdrage en uitkering tot levensonderhoud staan nog altijd in het oud Burgerlijk Wetboek van 1804, zoals sindsdien herhaaldelijk gewijzigd. De hervorming van het Burgerlijk Wetboek van 2022 raakte dit terrein niet aan. Het enige onderdeel van het familierecht dat wel verhuisde, is het huwelijksvermogensrecht, dus de regels over wat een koppel samen bezit en hoe dat wordt verdeeld, dat nu in Boek 2 Titel 3 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek staat, van kracht sinds 1 juli 2022. Een bron die het nieuwe wetboek aanhaalt voor een echtscheidingsprocedure, of het oude wetboek voor een huwelijksvermogensstelsel, heeft de twee door elkaar gehaald.
De familierechtbank
Welk geschil het ook betreft, het wordt behandeld door de familierechtbank. Ondanks de naam is het geen zelfstandige rechtbank. Artikel 76 Paragraaf 1 van het Gerechtelijk Wetboek maakt er een afdeling van binnen de rechtbank van eerste aanleg, naast de burgerlijke en de correctionele afdeling van diezelfde rechtbank. Ze werd opgericht bij de wet van 30 juli 2013 en bestaat sinds 1 september 2014 in elk gerechtelijk arrondissement van het land.
De familierechtbank behandelt tegenwoordig vrijwel alle familiegeschillen: echtscheiding, afstamming, onderhoudsbijdrage, uitkering tot levensonderhoud en de meeste geschillen tussen samenwonenden, zodat een gezin voor bijna alles wat uit een scheiding voortvloeit bij één rechtbank terecht kan.
Echtscheiding: twee wegen naar hetzelfde resultaat
België kent twee echtscheidingsprocedures, en ze door elkaar halen vertelt een lezer iets verkeerds over wanneer hij of zij daadwerkelijk een verzoek kan indienen.
Echtscheiding door onderlinge toestemming wordt geregeld door artikel 230 van het oud Burgerlijk Wetboek en door de artikelen 1287 tot 1304 van het Gerechtelijk Wetboek. Ze vereist dat de echtgenoten reeds alles schriftelijk zijn overeengekomen voordat de familierechtbank de echtscheiding uitspreekt.
Echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting verloopt via artikel 229 van het oud Burgerlijk Wetboek, en de drie paragrafen ervan zijn werkelijk verschillende wegen, geen varianten op één weg. Paragraaf 1 laat elke echtgenoot toe de ontwrichting te bewijzen met alle middelen, zonder enige wachttijd. Paragraaf 2 is een gezamenlijk verzoek, mogelijk zodra de echtgenoten meer dan zes maanden feitelijk gescheiden leven. Paragraaf 3 is een eenzijdig verzoek, enkel mogelijk voor één echtgenoot alleen na meer dan één jaar feitelijke scheiding.
Beide procedures, het akkoord dat de procedure via onderlinge toestemming vereist, en wat de uitkering tot levensonderhoud van artikel 301 precies begrenst, komen aan bod op de pagina over echtscheiding.
Onderhoudsbijdrage: geen officiële schaal
Belgische ouders die uit elkaar gaan, zijn elkaar, en hun kinderen, een bijdrage verschuldigd op grond van de artikelen 203 en 203bis van het oud Burgerlijk Wetboek. Wat de meeste mensen daarna verwachten, een officiële tabel of formule, bestaat niet.
De wet van 19 maart 2010 richtte de Commissie voor onderhoudsbijdragen op, maar gaf haar enkel de bevoegdheid om aanbevelingen te doen. De Koning mag bij koninklijk besluit een bindende berekeningsmethode vastleggen, en heeft dat nog nooit gedaan. Vijf privémethodes circuleren, en geen daarvan heeft rechtskracht.
Wat de wet wel vastlegt, is een motiveringsplicht voor rechters en ouders, de behandeling van buitengewone kosten, en DAVO, de overheidsdienst die tussenkomt wanneer onderhoudsgeld onbetaald blijft. Dat alles komt aan bod op de pagina over onderhoudsbijdrage.
Samenwonenden bij scheiding: het verschil dat mensen verrast
België onderscheidt twee heel verschillende soorten ongehuwde koppels, en de gevolgen bij scheiding kunnen moeilijk verder uit elkaar liggen.
Een wettelijk samenwonende, iemand die bij de gemeente een formele verklaring van wettelijke samenwoning heeft afgelegd, heeft een afgebakend wettelijk kader. Artikel 1476 Paragraaf 2 van het oud Burgerlijk Wetboek laat toe dat die samenwoning eindigt door een eenvoudige eenzijdige of gezamenlijke schriftelijke verklaring, zonder rechtbank. Artikel 1477 somt vervolgens het volledige standaardgeheel van rechten en verplichtingen tussen wettelijk samenwonenden op, en geen daarvan is een vordering tot levensonderhoud na scheiding zoals artikel 301 die aan een gescheiden echtgenoot toekent. Artikel 1478 laat wettelijk samenwonenden toe hun eigen voorwaarden vast te leggen bij notariële overeenkomst, zodat de wettelijke standaardregeling niet verder gaat dan wat artikel 1477 dekt, tenzij het koppel voor meer koos.
Een feitelijk samenwonende, dus een koppel dat die verklaring nooit heeft afgelegd, heeft helemaal geen wettelijk kader. Titel Vbis van het oud Burgerlijk Wetboek regelt enkel de wettelijke samenwoning. Jarenlang samenwonen, een huishouden delen of zelfs kinderen delen, schept op zich geen recht bij scheiding. Wie zich in die situatie bevindt en bescherming wil, moet dit bewust regelen, via een contract of een ander instrument; de wet voorziet er niet in.
Deze pagina biedt algemene juridische informatie over een buitenlands rechtsstelsel en vormt geen juridisch advies voor een individueel geval. Familiesituaties verschillen en de onderliggende wetgeving wijzigt van tijd tot tijd. Raadpleeg de geldende tekst op ejustice.just.fgov.be, of neem contact op met een advocaat, voordat u iets onderneemt op basis van deze informatie.
Veelgestelde vragen
Is het familierecht overal in België hetzelfde?
Ja. Echtscheiding, onderhoudsbijdrage, uitkering tot levensonderhoud en afstamming zijn federale aangelegenheden, geregeld door dezelfde bepalingen van het oud Burgerlijk Wetboek, ongeacht of de zaak in Vlaanderen, Wallonië of Brussel wordt behandeld. Het familierecht kent niets van de gewestelijke verscheidenheid die geldt voor de erfbelasting.
Welke rechtbank behandelt echtscheiding en onderhoudsbijdrage?
De familierechtbank. Ze is een gespecialiseerde afdeling binnen de gewone rechtbank van eerste aanleg, geen afzonderlijke rechtbank, en behandelt sinds 1 september 2014 landelijk vrijwel alle familiegeschillen.
Wat is het verschil tussen de twee echtscheidingsprocedures?
Echtscheiding door onderlinge toestemming vereist dat de echtgenoten reeds alles schriftelijk zijn overeengekomen, op grond van de artikelen 1287 tot 1304 van het Gerechtelijk Wetboek. Echtscheiding wegens onherstelbare ontwrichting, op grond van artikel 229 van het oud Burgerlijk Wetboek, kan in plaats daarvan berusten op bewijs van de ontwrichting zonder wachttijd, op een gezamenlijk verzoek na meer dan zes maanden scheiding, of op een eenzijdig verzoek na meer dan één jaar.
Bestaat er een officiële rekenmodule voor onderhoudsbijdragen in België?
Nee. De in 2010 opgerichte commissie mag enkel een berekeningsmethode aanbevelen, en nooit heeft een koninklijk besluit er een bindend gemaakt. De privémethodes die soms als officieel worden voorgesteld, hebben geen rechtskracht, en een bron die er een als hét antwoord behandelt, overdrijft wat de wet werkelijk zegt.
Wat gebeurt er met een wettelijke samenwoning wanneer het koppel uit elkaar gaat?
Ze eindigt door een eenvoudige eenzijdige of gezamenlijke schriftelijke verklaring, zonder tussenkomst van een rechtbank. De standaard wettelijke rechten tussen wettelijk samenwonenden omvatten geen vordering tot levensonderhoud na scheiding; het koppel kan zijn eigen voorwaarden vastleggen bij notariële overeenkomst als het meer wil.
Heeft een ongehuwde partner die zich nooit als wettelijk samenwonende heeft laten registreren, rechten bij scheiding?
Niet binnen dit wettelijk kader. Het Belgisch recht regelt enkel de wettelijke samenwoning. Een feitelijk samenwonende heeft daaronder geen enkel recht bij scheiding, hoe lang de relatie ook duurde, en heeft een afzonderlijk contract of instrument nodig om iets te regelen.
Is het nieuwe Burgerlijk Wetboek van toepassing op mijn echtscheiding?
Nee. De hervorming van 2022 herschreef enkel het huwelijksvermogensrecht, in Boek 2 Titel 3. De echtscheiding zelf wordt nog altijd geregeld door het oud Burgerlijk Wetboek van 1804, zoals gewijzigd, samen met de procedurele artikelen van het Gerechtelijk Wetboek.
Bronnen en referenties
- Oud Burgerlijk Wetboek (21 maart 1804), Boek I: Personen (art. 1 tot 515), geconsolideerde tekst(ejustice.just.fgov.be).gov
- Wet van 19 januari 2022 houdende boek 2, titel 3 "relatievermogensrecht" en boek 4 van het Burgerlijk Wetboek, in werking 1 juli 2022 voor het huwelijksvermogensrecht(etaamb.openjustice.be).gov
- Gerechtelijk Wetboek, Deel II: Gerechtelijke organisatie (art. 58 tot 555/16), waaronder art. 76 §1 (familierechtbank)(ejustice.just.fgov.be).gov
- Gerechtelijk Wetboek, Deel IV: Burgerlijke rechtspleging (art. 664 tot 1385octiesdecies), waaronder art. 1255, 1287 tot 1304, 1321 en 1322(ejustice.just.fgov.be).gov
- Wet van 30 juli 2013 betreffende de invoering van een familie- en jeugdrechtbank(etaamb.openjustice.be).gov
- Hoven & Rechtbanken: de familie- en jeugdrechtbank(rechtbanken-tribunaux.be).gov
- FOD Justitie: de familierechtbank(justice.belgium.be).gov
- Oud Burgerlijk Wetboek, Boek III, Titels III tot V (art. 1101 tot 1581), waaronder Titel Vbis wettelijke samenwoning (art. 1475 tot 1481)(ejustice.just.fgov.be).gov