Belgische opnamewetgeving: toestemming van één partij, art. 314bis en de AVG (2026)

Belgische opnamewetgeving: toestemming van één partij, art. 314bis en de AVG (2026)

België is een rechtsgebied met toestemming van één partij voor het opnemen van privégesprekken. Op grond van artikel 314bis van het Belgisch Strafwetboek (Code pénal/Strafwetboek) mag elke deelnemer aan een communicatie deze opnemen zonder de andere partijen te informeren. Voor een uitgebreide bespreking van wanneer een deelnemer een gesprek mag opnemen en, apart daarvan, of die opname vervolgens mag worden gebruikt of gepubliceerd, zie onze gedetailleerde gids over een gesprek opnemen in België, onderdeel van onze bredere behandeling van het Belgisch recht. Het opnemen van een gesprek waaraan je niet deelneemt, is een strafbaar feit met een maximale gevangenisstraf van één jaar.

Deze gids behandelt de volledige reikwijdte van de Belgische opnamewetgeving: de toepasselijke wetten, de rechtspraak van het Hof van Cassatie die de deelnemersuitzondering bevestigt, de AVG en Belgische verplichtingen inzake gegevensbescherming, wetgeving over voyeurisme en beeldgerelateerd misbruik, regels voor surveillance op de werkvloer, het recht om de politie op te nemen, de surveillancebepalingen van de EU AI-verordening, en het nieuwe Belgische Strafwetboek dat op 1 september 2026 in werking treedt.

Informatie voor het laatst geverifieerd op 15 mei 2026. Dit artikel bevat algemene juridische informatie en vormt geen juridisch advies. Raadpleeg een in België toegelaten advocaat voor advies over uw specifieke situatie.

Reikwijdte: Dit artikel behandelt het Belgische nationale recht inzake het opnemen van privécommunicatie, met inbegrip van het Strafwetboek (Code pénal/Strafwetboek), de Wet van 13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie, de Wet van 30 juli 2018 (Belgische AVG-uitvoeringswet), collectieve arbeidsovereenkomsten die surveillance op de werkvloer regelen, en rechtstreeks toepasselijk EU-recht (AVG, EU AI-verordening). Het behandelt niet in detail de Franse, Nederlandse, Duitse of Luxemburgse opnamewetgeving; zie voor grensoverschrijdende overwegingen de sectie met de vergelijking van buurlanden. Voor het bredere Belgische recht inzake gegevensprivacy, zie onze gids over Belgische wetgeving inzake gegevensbescherming.

---

Kort antwoord: is België een land met toestemming van één partij?

Ja. België hanteert een kader van toestemming van één partij op grond van artikel 314bis van het Belgisch Strafwetboek. De bepaling stelt alleen opname strafbaar door een persoon die geen partij is bij de communicatie ("auxquelles il ne prend pas part"). Als je actief deelneemt aan een gesprek, telefonisch, via videogesprek, of in persoon, mag je dit opnemen zonder de andere partijen te informeren. Het Hof van Cassatie bevestigde deze uitleg in uitspraken van 9 januari 2001 (Arr. Cass. 2001, 26) en 17 november 2015, die beide oordeelden dat opname door een deelnemer zonder medeweten van de anderen geen inbreuk vormt op artikel 314bis of artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Er gelden echter twee belangrijke uitzonderingen. Ten eerste is opname door een deelnemer strafbaar wanneer dit gebeurt met bedrieglijk opzet of met het oogmerk om te schaden, op grond van artikel 314bis zelf. Ten tweede vereist de AVG transparantie over gegevensverwerking, ook wanneer het strafrecht de opname toestaat, een onderscheid dat veel bedrijven verrast. Het opnemen van een gesprek waaraan je niet deelneemt, kent een maximale gevangenisstraf van één jaar.

---

De toepasselijke wet: artikel 314bis van het Strafwetboek

Artikel 314bis staat in Hoofdstuk VIIIbis van het Belgisch Strafwetboek, dat misdrijven tegen de geheimhouding van niet voor het publiek toegankelijke communicatie behandelt. Het artikel werd ingevoerd bij de Wet van 30 juni 1994 en is sindsdien gewijzigd, waarbij de thans geldende versie dateert van 14 juli 2015, volgens de Justel-databank van ejustice.just.fgov.be.

Artikel 314bis, eerste lid: opname door een niet-deelnemer

Het eerste lid richt zich op eenieder die geen partij is bij een communicatie. Het bestraft, met een gevangenisstraf van zes maanden tot één jaar en een geldboete van 200 tot 10.000 euro (of een van beide straffen), eenieder die opzettelijk, met welk middel dan ook, kennis neemt van, luistert naar, of opneemt van privécommunicatie of telecommunicatie tijdens de overbrenging ervan, zonder de toestemming van alle deelnemers.

Het achterlaten van een opnameapparaat in een kamer om een gesprek tussen andere personen vast te leggen, of het gebruiken van software om andermans telefoongesprek af te tappen, is op grond van dit lid een strafbaar feit, ongeacht het doel.

Artikel 314bis, tweede lid: verspreiding van illegaal verkregen opnames

Het tweede lid kent zwaardere straffen dan het onderscheppingsmisdrijf zelf. Het bestraft met een gevangenisstraf van zes maanden tot twee jaar en een geldboete van 500 tot 20.000 euro eenieder die bewust in bezit heeft, onthult, of verspreidt naar een andere persoon de inhoud van communicatie of telecommunicatie die illegaal is onderschept op grond van het eerste lid, of waarvan de inhoud is verkregen in strijd met het eerste lid.

Het delen van een opname die door een derde is gemaakt zonder toestemming van alle deelnemers, vormt eveneens een misdrijf op grond van het tweede lid. Het verspreiden van een onderschepte opname via sociale media kan leiden tot vervolging, ook als je de oorspronkelijke opname niet zelf hebt gemaakt.

Let op: Belgische strafrechtelijke geldboetes zijn onderhevig aan "opdeciemen" (decimale opslagfactoren). De momenteel geldende vermenigvuldigingsfactor kan de vermelde boetebedragen in de praktijk tot achtmaal verhogen. Een boete die in het wetboek staat vermeld als 10.000 euro, komt in werkelijkheid neer op ongeveer 80.000 euro.

De deelnemersuitzondering: waarom België een land met toestemming van één partij is

Artikel 314bis beperkt zijn toepassingsgebied uitdrukkelijk tot personen die geen deelnemer zijn aan de communicatie. Het Hof van Cassatie bevestigde op 17 november 2015 dat een persoon die deelneemt aan een communicatie en deze opneemt zonder medeweten van de anderen, geen misdrijf pleegt op grond van artikel 314bis. Een eerdere uitspraak van 9 januari 2001 (Arr. Cass. 2001, 26) bevestigde dat opname door een deelnemer geen inbreuk vormt op artikel 8, lid 1, EVRM. De uitspraak van 9 september 2008 (Arr. Cass. 2008, p. 1890) behandelde de analyse van de redelijke verwachting van privacy in de context van opnames door deelnemers.

Deze deelnemersuitzondering maakt van België een rechtsgebied met toestemming van één partij. Zolang je actief deelneemt aan het gesprek, telefonisch, via videogesprek, of in persoon, mag je dit opnemen zonder iemand te informeren.

De uitzondering voor bedrieglijk opzet

Deelname biedt geen absolute bescherming. Artikel 314bis bepaalt dat zelfs een deelnemer aansprakelijk kan zijn als de opname wordt gemaakt met "bedrieglijk opzet" (intention frauduleuse) of met "het oogmerk om te schaden" (dessein de nuire). Het opnemen van een gesprek met het doel de andere partij te chanteren, of specifiek om die persoon schade toe te brengen, kan worden vervolgd, ook al was de opnemer een deelnemer. Rechters beoordelen het doel van de opname op het moment dat deze werd gemaakt.

Recidive

De straffen op grond van artikel 314bis worden verdubbeld als een inbreuk wordt gepleegd binnen vijf jaar na een eerdere veroordeling op grond van dezelfde bepalingen.

---

Artikel 124: Wet elektronische communicatie

De Wet van 13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie bevat artikel 124, dat parallel loopt met artikel 314bis maar zich specifiek richt op elektronische netwerken en telecommunicatienetwerken. Artikel 124 verbiedt eenieder om opzettelijk elektronische communicatie te onderscheppen, te monitoren, of op te nemen, of anderen daartoe aan te zetten, behalve wanneer daartoe wettelijk gemachtigd. Het verbod betreft telefoongesprekken, e-mail, berichtenapplicaties, en elke elektronische communicatie die via Belgische netwerken wordt overgebracht.

Geldboetes voor organisatorische inbreuken op grond van de Wet elektronische communicatie lopen van 500 tot 50.000 euro. De artikelen 314bis en 124 vormen samen een alomvattend verbod op ongeoorloofde onderschepping door niet-deelnemers via alle communicatiekanalen.

---

Artikel 259bis: onderschepping door openbare ambtenaren

Wanneer illegale onderschepping wordt uitgevoerd door iemand die een openbare functie uitoefent, zoals een politieagent die handelt zonder de juiste gerechtelijke machtiging, is artikel 259bis van het Strafwetboek van toepassing in plaats van artikel 314bis. Artikel 259bis kent verzwaarde straffen: zes maanden tot drie jaar gevangenisstraf en geldboetes van 4.000 tot 160.000 euro. Dit weerspiegelt de verhoogde plicht van overheidsfunctionarissen om surveillancebevoegdheden niet te misbruiken.

Rechtmatige telefoontap door de politie vereist voorafgaande machtiging door een onderzoeksrechter (juge d'instruction/onderzoeksrechter) op grond van artikel 90ter van het Wetboek van Strafvordering. Een rechter kan een dergelijke machtiging alleen verlenen wanneer er ernstige aanwijzingen bestaan dat een specifiek misdrijf is gepleegd en andere onderzoeksmethoden ontoereikend of disproportioneel zijn gebleken.

---

AVG, de Wet van 30 juli 2018, en de Belgische GBA

Het opnemen van een gesprek legt persoonsgegevens vast: de stem van een persoon is een persoonsgegeven op grond van artikel 4, lid 1, AVG. Dit betekent dat zelfs wanneer een opname rechtmatig is op grond van het strafrecht, omdat je een deelnemer bent, je nog steeds moet voldoen aan de AVG-vereisten als de opname niet voor zuiver persoonlijke of huishoudelijke doeleinden is.

De Belgische AVG-uitvoeringswet

De Wet van 30 juli 2018 betreffende de bescherming van natuurlijke personen met betrekking tot de verwerking van persoonsgegevens (BS 5 september 2018) is de Belgische nationale wet die de AVG uitvoert. Zij richt de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA, Nederlands) / Autorité de protection des données (APD, Frans) op als de onafhankelijke Belgische toezichthouder, met de bevoegdheid om administratieve boetes op te leggen tot 20 miljoen euro of 4% van de wereldwijde jaaromzet voor ernstige AVG-schendingen.

Rechtsgrondslag voor opname onder de AVG

Artikel 6, lid 1, AVG vereist een geldige rechtsgrondslag voordat persoonsgegevens worden verwerkt. Voor het opnemen van gesprekken zijn de meest voorkomende grondslagen:

Toestemming (art. 6, lid 1, a): de betrokkene heeft duidelijke, geïnformeerde en specifieke toestemming gegeven voor de opname. Toestemming onder de AVG moet vrij worden gegeven en te allen tijde kunnen worden ingetrokken.

Gerechtvaardigd belang (art. 6, lid 1, f): de opname dient een gerechtvaardigd belang van de verwerkingsverantwoordelijke (bijvoorbeeld kwaliteitsborging of geschillenbeslechting), op voorwaarde dat dit belang niet wordt overschaduwd door de grondrechten van de betrokkene. Een gedocumenteerde belangenafweging is vereist.

Uitvoering van een overeenkomst (art. 6, lid 1, b): opname kan noodzakelijk zijn voor de uitvoering van een overeenkomst, bijvoorbeeld om specifieke klantvereisten te documenteren. De GBA onderzocht deze grondslag nauwkeurig in Beslissing 57/2023.

Transparantieverplichtingen

Ongeacht de gekozen rechtsgrondslag vereist artikel 13 AVG transparantie. Betrokkenen moeten, voordat de opname begint, worden geïnformeerd over: het feit dat er wordt opgenomen; het doel; de rechtsgrondslag; de bewaartermijn; en hun rechten als betrokkene (inzage, wissing, overdraagbaarheid). Heimelijke opnames zonder enige voorafgaande kennisgeving voldoen niet aan de AVG, ook niet wanneer ze rechtmatig zijn op grond van het strafrecht van artikel 314bis. Dit onderscheid is cruciaal voor bedrijven: het strafrecht staat opname door een deelnemer zonder kennisgeving toe, maar het gegevensbeschermingsrecht vereist nog steeds transparantie over de verwerking.

Handhaving door de Belgische GBA

De GBA heeft actief opnamegerelateerde AVG-verplichtingen gehandhaafd. In Beslissing 57/2023 legde de GBA een verwerkingsverantwoordelijke een boete van 40.000 euro op wegens weigering om een betrokkene kopieën van diens opgenomen telefoongesprekken te verstrekken toen deze zijn inzagerecht op grond van artikel 15 AVG uitoefende. De verwerkingsverantwoordelijke had de betrokkene uitgenodigd naar kantoor te komen om de opnames te beluisteren, maar weigerde kopieën te verstrekken. De GBA oordeelde dat dit niet voldeed aan de verplichting van artikel 15.

---

Telefoonopname en opname in persoon

Het Belgische recht past hetzelfde kader van artikel 314bis toe op zowel telefoonopnames als opnames van gesprekken in persoon, maar er bestaan praktische verschillen.

Opname van telefoon- en videogesprekken

Zowel artikel 314bis als artikel 124 van de Wet elektronische communicatie zijn van toepassing op opnames van telefoon- en videogesprekken. Als deelnemer mag je je eigen gesprekken opnemen zonder de andere partij te informeren. Voor bedrijven die klantenservicegesprekken opnemen, vereist de AVG voorafgaande kennisgeving. De gangbare praktijk van het afspelen van een melding zoals "Dit gesprek kan worden opgenomen voor kwaliteits- en trainingsdoeleinden" voldoet aan de AVG-transparantieverplichting en helpt een impliciete toestemmings- of gerechtvaardigd-belanggrondslag te vestigen.

Opname van gesprekken in persoon

Het opnemen van een gesprek van aangezicht tot aangezicht volgt hetzelfde beginsel van toestemming van één partij. Actieve deelname aan het gesprek is de bepalende factor. Je mag geen verborgen opnameapparaat in een kamer plaatsen en vertrekken, aangezien je daardoor geen deelnemer meer bent aan elk gesprek dat tijdens je afwezigheid plaatsvindt.

De verwachting van privacy speelt een rol voor de rechter. Het Hof van Cassatie heeft erkend dat een zakelijk gesprek in een bedrijfsvergaderruimte een lagere verwachting van privacy meebrengt dan een persoonlijk gesprek bij iemand thuis. Rechters houden hiermee rekening bij het beoordelen van de toelaatbaarheid en het gewicht van opnames.

---

Opname en surveillance op de werkvloer

Opname op de werkvloer in België wordt geregeld door het strafrecht, de AVG, en twee collectieve arbeidsovereenkomsten die kracht van wet hebben voor alle Belgische werkgevers in de private sector.

Cao nr. 68 (CAO 68): camerabewaking

Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 68, aangenomen door de Nationale Arbeidsraad op 16 juni 1998, regelt camera- en videobewaking op de werkvloer. Cao 68 omschrijft "camerabewaking" ruim, als elk systeem dat gebruikmaakt van een of meer camera's om plaatsen of activiteiten op de werkplek vanaf een afstand te observeren.

Permanente camerabewaking is alleen toegestaan voor:

• veiligheid en gezondheid van werknemers
• bescherming van bedrijfseigendommen
• controle van het productieproces
• controle van machines

Tijdelijke camerabewaking is toegestaan voor:

• monitoring van het productieproces
• monitoring van de arbeidsprestaties van werknemers (uitsluitend voor beperkte duur)

Permanente monitoring van de prestaties of het gedrag van werknemers is uitdrukkelijk verboden. Een werkgever mag geen camera's installeren met als voornaamste doel voortdurend te monitoren hoe werknemers hun werk uitvoeren. Verborgen camera's op de werkvloer zijn onder alle omstandigheden verboden. Voorafgaand aan de invoering moet de werkgever de ondernemingsraad (of, bij ontstentenis daarvan, de vakbondsafvaardiging of de werknemers rechtstreeks) informeren over: het aantal en de locatie van de camera's; het doel; de bewaarduur; en de werkingsuren.

Cao nr. 81 (CAO 81): controle op elektronische communicatie

Collectieve arbeidsovereenkomst nr. 81 regelt de controle op elektronische communicatiegegevens op de werkvloer. Cao 81 heeft betrekking op alle vormen van elektronische communicatie die werknemers in het kader van hun werk verzenden of ontvangen, waaronder e-mail, internetgebruik, instant messaging, en andere digitale communicatie, ongeacht of deze intern of extern is.

Cao 81 vereist dat werkgevers drie kernbeginselen naleven:

Doel: monitoring moet een legitiem doel dienen uit een vastgestelde lijst. Monitoring met het oog op het verzamelen van bewijs van wangedrag vereist specifieke rechtvaardiging.

Proportionaliteit: alleen gegevens die noodzakelijk zijn voor het gestelde doel mogen worden verzameld en bewaard. Massale verzameling van alle communicatie van werknemers is ontoelaatbaar.

Transparantie: werkgevers moeten de ondernemingsraad raadplegen voordat een monitoringsysteem wordt ingevoerd, en moeten elke werknemer individueel vooraf informeren over: wat wordt gemonitord; waarom; hoe lang gegevens worden bewaard; en of de monitoring permanent of tijdelijk is.

Cao 81 werkt samen met cao 68 (camera's) en de AVG. Samen vormen de twee cao's en de AVG een gelaagd kader voor surveillance op de werkvloer dat werknemers meer bescherming biedt dan het strafrecht alleen.

Geluidsopname door werknemers op het werk

Geluidsopname op de werkvloer volgt de algemene regels van artikel 314bis. Een werknemer die deelneemt aan een vergadering of gesprek met een collega of leidinggevende, mag dit opnemen zonder kennisgeving, omdat de werknemer een deelnemer is. De AVG maakt dit echter aanzienlijk complexer. Een opname op de werkvloer valt niet onder de uitzondering voor "persoonlijk of huishoudelijk gebruik" van artikel 2, lid 2, sub c, AVG. De werknemer verwerkt dus persoonsgegevens en moet een geldige rechtsgrondslag aanwijzen, wat doorgaans moeilijk is zonder toestemming van alle partijen.

Belgische rechters hebben erkend dat bij ernstige geschillen op de werkvloer (zoals klachten over intimidatie of discriminatie) een heimelijk opgenomen gesprek als bewijs kan worden toegelaten, met name wanneer de werknemer geen andere praktische mogelijkheid had om het gedrag te bewijzen. Dit wordt beoordeeld op grond van de hierna besproken Antigoon-doctrine.

De Camerawet van 21 maart 2007

De Camerawet (Loi Caméras/Camerawet), zoals herzien in 2018, regelt bewakingscamera's buiten de werkvloer: in openbare ruimten, voor het publiek toegankelijke ondernemingen, en privéterreinen. Belangrijke vereisten zijn onder meer de registratie van camera's bij de politie, het aanbrengen van pictogrammen die surveillance aanduiden, en het bijhouden van een intern register van camera-activiteiten. Het publiceren van camerabeelden op internet of sociale media is doorgaans verboden, zelfs wanneer de beelden strafbare feiten zoals winkeldiefstal tonen.

---

Opnemen op openbare plaatsen

België staat fotograferen en filmen op openbare plaatsen toe, maar individuele portretrechten en de AVG stellen betekenisvolle grenzen aan wat mag worden gepubliceerd.

Portretrecht

Het Belgisch recht kent een sterk portretrecht, gebaseerd op artikel 8 EVRM en beginselen van het Belgisch Burgerlijk Wetboek. Voorafgaande toestemming van de betrokkene is vereist voordat een herkenbare afbeelding van hem of haar wordt gekopieerd of verspreid, behoudens uitzonderingen: publieke figuren die in het openbaar worden gefotografeerd voor niet-commerciële of journalistieke doeleinden; incidentele verschijningen in beelden van menigten; en beelden van nieuwsgebeurtenissen van algemeen belang. Iemand die incidenteel voorkomt op een foto van een openbare ruimte, heeft geen individuele toestemming nodig. Iemand die het herkenbare onderwerp van de afbeelding is, heeft wel toestemming nodig voordat de afbeelding wordt gepubliceerd.

Geluidsopname op openbare plaatsen

Artikel 314bis beschermt "privécommunicatie". Een gesprek op een openbare plaats kan nog steeds als privé worden aangemerkt als de deelnemers een redelijke verwachting hadden niet te worden afgeluisterd, bijvoorbeeld twee personen die zachtjes praten aan een cafétafel. Het opnemen van omgevingsgeluid, straatgeluid, of een openbare toespraak valt niet onder artikel 314bis, aangezien dit geen privécommunicatie betreft.

---

Politie en overheidsfunctionarissen opnemen

Er bestaat in het Belgisch recht geen algemeen verbod op het opnemen van politieagenten die hun taken op een openbare plaats uitoefenen. De rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen bevestigde op 9 oktober 2025 dat "het louter opnemen van een politie-interventie, bijvoorbeeld als bewijs, in beginsel niet strafbaar is".

Het recht om de politie op te nemen is gebaseerd op de vrijheid van meningsuiting en de verantwoordingsfunctie van burgerjournalistiek. Politieagenten die in hun officiële hoedanigheid in het openbaar optreden, hebben een verminderde verwachting van privacy met betrekking tot hun gedrag.

Er gelden echter de volgende grenzen:

Geen belemmering: je mag politieoptreden niet belemmeren of weigeren om op afstand te blijven op wettig bevel.

Geen valse toeschrijvingen: artikel 276 van het Strafwetboek verbiedt het toeschrijven van valse verklaringen aan een identificeerbare agent met het oogmerk diens reputatie te schaden. De zaak van oktober 2025 in Oost-Vlaanderen betrof een veroordeling wegens het plaatsen van gemanipuleerd beeldmateriaal waarin een agent ten onrechte racistische uitlatingen werden toegeschreven. De rechter legde 50 uur gemeenschapsdienst en 3.250 euro schadevergoeding voor de agenten op.

Publicatie op sociale media: het publiceren van herkenbare afbeeldingen van agenten op sociale media vormt verwerking van persoonsgegevens onder de AVG. Er moet een legitiem doel bestaan; oprechte journalistieke verslaggeving over politieoptreden komt doorgaans in aanmerking, publiceren om een agent te vernederen of lastig te vallen doorgaans niet.

---

Voyeurisme, niet-consensueel gedeelde intieme beelden, en deepfakes

België kent specifieke strafbepalingen tegen beeldgerelateerd seksueel misbruik, naast een zich ontwikkelend juridisch kader voor door AI gegenereerde synthetische content.

Artikel 371/1: voyeurisme

Artikel 371/1 van het huidige Strafwetboek stelt voyeurisme strafbaar: het opzettelijk observeren of opnemen van beelden van een persoon in een privésituatie terwijl die persoon naakt is of seksuele handelingen verricht, zonder toestemming van die persoon, en in omstandigheden waarin die persoon een redelijke verwachting van privacy had. Onder het nieuwe Strafwetboek, dat op 1 september 2026 in werking treedt, wordt het voyeurismemisdrijf hernummerd als artikel 135.

Artikelen 417/9-417/10: niet-consensueel gedeelde intieme beelden (NCII)

Artikel 417/9 stelt de niet-consensuele verspreiding van materiaal van seksuele aard strafbaar. Artikel 417/10 voorziet in verzwaarde straffen wanneer het misdrijf wordt gepleegd met kwaadwillig opzet of met winstoogmerk: gevangenisstraffen en geldboetes worden verhoogd. Wanneer het slachtoffer tussen 16 en 18 jaar oud is, bedraagt de gevangenisstraf 5 tot 10 jaar; wanneer het slachtoffer jonger is dan 16 jaar, bedraagt de gevangenisstraf 10 tot 15 jaar. Onder het nieuwe Strafwetboek (1 september 2026) worden deze misdrijven hernummerd als artikel 136 (standaardmisdrijf) en artikel 137 (verzwaard misdrijf).

Een spoedeisende voorlopige voorziening (kortgeding, référé) is beschikbaar om binnen 6 uur verwijdering van content te verkrijgen, afdwingbaar tegen zowel de oorspronkelijke makers als hostingplatforms. Niet-naleving van verwijderingsbevelen kan leiden tot sancties van 1.600 tot 120.000 euro.

Deepfakes en het juridische hiaat

België beschikt nog niet over een specifieke wet die de creatie of verspreiding van AI-gegenereerde synthetische intieme beelden (deepfakes/deepnudes) strafbaar stelt. Het Hof van Beroep te Luik oordeelde op 4 november 2024 dat ruwe fotomontages waarbij herkenbare gezichten op niet-gerelateerde naakte lichamen werden geplaatst, geen voyeurisme opleverden op grond van artikel 371/1, noch NCII op grond van artikel 417/9. De rechter redeneerde dat de bestaande wetgeving betrekking heeft op opnames van daadwerkelijke naaktheid, en dat de ruwe fotomontages geen echte opnames waren van de afgebeelde personen. Opmerkelijk is dat de rechter stelde dat hyperrealistische AI-gegenereerde deepfakes een andere juridische behandeling zouden kunnen krijgen, gezien hun grotere vermogen om schade toe te brengen aan de seksuele integriteit en waardigheid van slachtoffers.

Het nieuwe Strafwetboek (artikelen 135-137, van kracht vanaf 1 september 2026) hernummert de misdrijven voyeurisme en NCII, maar behandelt, voor zover uit de beschikbare bronnen blijkt, synthetische content niet specifiek.

Op EU-niveau vereist Richtlijn (EU) 2024/1385 van 14 mei 2024 betreffende de bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld dat lidstaten het vervaardigen en verspreiden van deepfakes die seksuele handelingen van een persoon zonder diens toestemming afbeelden, strafbaar stellen. België moet deze richtlijn omzetten vóór de omzettingstermijn. Totdat specifieke wetgeving is aangenomen, kunnen slachtoffers van seksuele deepfakes in België civiele rechtsmiddelen aanwenden op grond van de AVG (ongeoorloofde verwerking van persoonsgegevens), beeldrechten (die toestemming vereisen voor het verspreiden van herkenbare afbeeldingen), en de algemene civiele aansprakelijkheid onder het Belgisch buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht.

---

Strafrechtelijke sancties voor illegaal opnemen

Overzicht van de straffen

Recidive binnen vijf jaar na een eerdere veroordeling: straffen worden verdubbeld.

Civiele aansprakelijkheid

Naast strafrechtelijke sancties kunnen slachtoffers van illegale opname civiele schadevergoeding vorderen op grond van het Belgisch buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht. Publicatie van persoonlijke opnames zonder toestemming die inbreuk maakt op het privéleven van iemand of vernedering veroorzaakt, geeft het slachtoffer recht op schadevergoeding op grond van het Belgisch Burgerlijk Wetboek. Slachtoffers kunnen ook schadevergoeding vorderen op grond van artikel 82 AVG wegens ongeoorloofde verwerking van persoonsgegevens.

---

Toelaatbaarheid van opnames als bewijs: de Antigoon-doctrine

België sluit onrechtmatig verkregen bewijs niet automatisch uit van procedures. De Antigoon-doctrine, vastgesteld door het Hof van Cassatie op 14 oktober 2003, en gecodificeerd in artikel 32 van de Voorafgaande Titel van het Wetboek van Strafvordering in 2013, biedt een afwegingskader.

Strafzaken

In strafzaken mag onrechtmatig verkregen bewijs (met inbegrip van opnames gemaakt in strijd met artikel 314bis) alleen worden uitgesloten indien: (1) op straffe van nietigheid voorgeschreven vormvereisten zijn geschonden; (2) de onrechtmatigheid de betrouwbaarheid van het bewijs aantast; of (3) het gebruik van het bewijs het recht op een eerlijk proces zou schenden.

Civiele zaken

Het Hof van Cassatie breidde de Antigoon-doctrine uit naar civiele procedures in zijn arrest van 14 juni 2021 (J.L.M.B. 2021, p. 1470). In die zaak legde een partij een heimelijk opgenomen telefoongesprek voor als bewijs. Het hof oordeelde dat bewijs dat in civiele procedures is verkregen, alleen moet worden uitgesloten indien de betrouwbaarheid van het bewijs door de onrechtmatigheid is aangetast, of indien het gebruik ervan het recht op een eerlijk proces zou ondermijnen. De loutere onrechtmatigheid van de wijze waarop het bewijs is verkregen, volstaat niet om uitsluiting te vereisen.

Dit betekent dat een opname die is gemaakt in strijd met artikel 314bis of de AVG, nog steeds als bewijs kan worden toegelaten als de rechter oordeelt dat deze betrouwbaar is en het gebruik ervan verenigbaar is met het recht op een eerlijk proces. Toelaatbaarheid is echter niet gegarandeerd: rechters voeren een volledige feitelijke beoordeling uit, en opnames die zijn verkregen onder bijzonder ernstige omstandigheden (met inbegrip van door overheidsactoren zonder de juiste machtiging) blijven onderworpen aan strengere toetsing.

---

Zakelijke naleving: telefoonopname in België

Bedrijven die klant- of werknemersgesprekken opnemen in België, moeten zowel het strafrecht als de AVG naleven. Het volgende vijfstappenkader weerspiegelt de huidige handhavingsprioriteiten van de GBA.

Stap 1 -- Bepaal een AVG-rechtsgrondslag. Voor kwaliteitsborging in de klantenservice wordt vaak gerechtvaardigd belang op grond van artikel 6, lid 1, f, gebruikt, maar dit vereist een gedocumenteerde belangenafweging tussen het organisatiebelang en de privacy van de beller. Uitvoering van een overeenkomst op grond van artikel 6, lid 1, b, kan van toepassing zijn wanneer de opname specifieke klantvereisten documenteert. Toestemming op grond van artikel 6, lid 1, a, is de duidelijkste grondslag, maar het moeilijkst op grote schaal te implementeren (moet vrij worden gegeven en intrekbaar zijn).

Stap 2 -- Geef voorafgaande kennisgeving. Speel een gesproken melding af vóór of bij het begin van elk opgenomen gesprek: dat het gesprek wordt opgenomen; waarom; de rechtsgrondslag; hoe men zich kan afmelden indien van toepassing; en waar de volledige privacyverklaring te vinden is. Dit voldoet aan de transparantieverplichting van artikel 13 AVG.

Stap 3 -- Houd een verwerkingsregister bij. Neem gespreksopname op in uw verwerkingsregister op grond van artikel 30 AVG. Als de opname systematisch en grootschalig is, voer dan een gegevensbeschermingseffectbeoordeling uit op grond van artikel 35.

Stap 4 -- Honoreer verzoeken van betrokkenen tot inzage. De GBA oordeelde in Beslissing 57/2023 dat opgenomen bellers recht hebben op kopieën van hun specifieke opnames op grond van artikel 15 AVG. Bedrijven moeten in staat zijn deze kopieën binnen de termijn van één maand te lokaliseren, te extraheren, en te verstrekken. De betrokkene uitnodigen om op kantoor te komen luisteren, is geen adequate vervanging voor het verstrekken van een kopie.

Stap 5 -- Handhaaf bewaarschema's. Bewaar opnames alleen zo lang als noodzakelijk voor het gestelde doel. Implementeer en handhaaf automatische verwijdering. Onbeperkte bewaring schendt het AVG-beginsel van opslagbeperking op grond van artikel 5, lid 1, sub e.

---

De EU AI-verordening en surveillance in België

De EU AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) is rechtstreeks van toepassing in België als rechtstreeks toepasselijke EU-verordening. Verschillende bepalingen hebben gevolgen voor opname- en surveillancepraktijken.

Bepalingen van kracht sinds augustus 2025

Sinds 2 augustus 2025 zijn hoofdstuk 5 (verplichtingen voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden), hoofdstuk 7 (governancekader), en hoofdstuk 12 (sancties) van de AI-verordening van kracht. De afzonderlijke etiketteringsplicht voor aanbieders van AI-systemen die synthetische content genereren, met inbegrip van AI-gegenereerd geluid of beeld van bestaande personen, staat in artikel 50 en geldt vanaf 2 augustus 2026. Systemen die vóór die datum al op de markt zijn, hebben tot 2 december 2026 de tijd om te voldoen aan de eis van machineleesbare markering in artikel 50, lid 2.

Hoogrisico-AI-bepalingen (vanaf 2 december 2027)

Vereisten voor hoogrisico-AI-systemen, met inbegrip van biometrische identificatiesystemen en realtime surveillancesystemen op afstand, worden afdwingbaar op 2 december 2027. Die datum was 2 augustus 2026, tot Verordening (EU) 2026/1744, het Digitale Omnibus-pakket over AI van juli 2026, het hoogrisicoblok van bijlage III naar achteren schoof. AI die is ingebouwd in gereguleerde producten (bijlage I) volgt op 2 augustus 2028. Los daarvan, en nog steeds vanaf 2 augustus 2026, moeten gebruikers van systemen voor emotieherkenning of biometrische categorisering personen die aan die systemen worden blootgesteld, informeren op grond van artikel 50, lid 3. De Omnibus heeft die plicht niet uitgesteld. Achteraf uitgevoerde (post-event) gezichtsherkenning vereist een bindende machtiging van een gerechtelijke of administratieve autoriteit, verleend op grond van strikte noodzaak voor een specifiek strafbaar feit, met documentatievereisten voor elk gebruik.

Belgische regelgevende structuur

België heeft het BIPT (de telecomregulator) aangewezen als voornaamste markttoezichthouder voor de EU AI-verordening in het Regeerakkoord van 31 januari 2025. De GBA behoudt de bevoegdheid over AVG-aspecten van AI-systemen die persoonsgegevens verwerken. Voor door werkgevers gebruikte AI-gebaseerde surveillance-instrumenten zijn zowel het BIPT, de GBA, als het arbeidsrechtelijke kader (cao 81) gelijktijdig van toepassing.

---

Het nieuwe Belgische Strafwetboek (van kracht vanaf 1 september 2026)

België heeft een volledig nieuw Strafwetboek aangenomen, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 8 april 2024. Dit vervangt het Strafwetboek van 1867, een van de oudste codificaties van het strafrecht in Europa. Het nieuwe wetboek vormt de eerste alomvattende herziening in meer dan 150 jaar, met de invoering van een uniforme sanctieschaal (acht strafniveaus die het onderscheid tussen misdaad en wanbedrijf vervangen) en een modernisering van de structuur en taal van het Belgisch strafrecht.

De inwerkingtreding was oorspronkelijk vastgesteld op 8 april 2026 (twee jaar na publicatie). De Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers stemde echter in maart 2026, unaniem, met alleen onthoudingen van PTB en Ecolo-Groen, om de inwerkingtreding uit te stellen tot 1 september 2026, om extra tijd te bieden voor de wetgevende aanpassingen die nog nodig zijn in het Belgisch recht.

Onder het nieuwe wetboek worden de belangrijkste misdrijven op dit gebied hernummerd. Voyeurisme (momenteel art. 371/1) wordt artikel 135. Niet-consensuele verspreiding van intiem materiaal (momenteel art. 417/9-417/10) wordt artikel 136-137. De directe tegenhanger van artikel 314bis in de nummering van het nieuwe wetboek werd op het moment van schrijven niet bevestigd door beschikbare officiële bronnen; beoefenaars dienen de officiële tekst van het Belgisch Staatsblad en elke officiële concordantietabel gepubliceerd door de FOD Justitie te raadplegen vóór de inwerkingtredingsdatum van 1 september 2026.

De fundamentele beginselen die opname regelen -- toestemming van één partij voor opnames door deelnemers, verbod op opname door niet-deelnemers, bescherming van de geheimhouding van privécommunicatie -- blijven gelden onder het hervormde kader.

---

Belangrijke verschillen met buurlanden

Het is voor reizigers en grensoverschrijdende bedrijven belangrijk te begrijpen hoe België zich verhoudt tot zijn buurlanden.

Voor grensoverschrijdende gesprekken met deelnemers in Duitsland of Luxemburg is het veiligst de strengere regel van toestemming van alle partijen te volgen. Of Belgisch of Duits recht van toepassing is op de opname, kan afhangen van waar de onderschepping plaatsvindt en waar de partijen zich bevinden, een vraag die juridisch advies over de specifieke feiten vereist.

Opmerking over het Belgische drietalige rechtssysteem: de Belgische wetgeving wordt gepubliceerd in drie officiële talen: Frans (Code pénal), Nederlands (Strafwetboek), en Duits (Strafgesetzbuch). De inhoud is in alle drie de versies identiek. Bij het citeren van de wet is het citeren van de Franse of Nederlandse versie even gezaghebbend. Overheidsbronnen zijn in alle drie de talen beschikbaar op ejustice.just.fgov.be.

---

Disclaimer

Dit artikel bevat algemene juridische informatie over de opnamewetgeving in België, met inbegrip van het Belgisch Strafwetboek (Code pénal/Strafwetboek), de Wet van 13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie, de Wet van 30 juli 2018 (Belgische AVG-uitvoeringswet), de collectieve arbeidsovereenkomsten cao 68 en cao 81, en rechtstreeks toepasselijk EU-recht, met inbegrip van de AVG en de EU AI-verordening. De informatie werd geverifieerd op 15 mei 2026. Het vormt geen juridisch advies en behandelt niet uw specifieke situatie. Wetten kunnen zijn gewijzigd sinds de verificatiedatum. Raadpleeg een in België toegelaten advocaat voor advies dat is afgestemd op uw omstandigheden.

Over de auteur

[PLACEHOLDER -- auteursoverzicht in afwachting. Artikel onderzocht en opgesteld door het redactieteam van RecordingLaw.com, mei 2026.]

---

Laatst bijgewerkt: 15 mei 2026. De aangehaalde wetten weerspiegelen de op 15 mei 2026 geldende versie. Het nieuwe Belgische Strafwetboek treedt naar verwachting in werking op 1 september 2026; wijzigingen in artikelnummers worden verwerkt bij de volgende geplande herziening.

Veelgestelde vragen

Is het legaal om in België een telefoongesprek op te nemen zonder de andere persoon te informeren?

Ja, als je een deelnemer bent aan het gesprek. Artikel 314bis van het Belgisch Strafwetboek stelt alleen opname door niet-deelnemers strafbaar. Het Hof van Cassatie bevestigde in uitspraken van 9 januari 2001 en 17 november 2015 dat een deelnemer die zijn eigen gesprek opneemt zonder medeweten van de andere partij, geen misdrijf pleegt. Je moet echter nog steeds voldoen aan de AVG als je opneemt in een zakelijke of professionele context, wat vereist dat je de andere partij informeert over de opname, het doel ervan, en diens gegevensrechten.

Kan een heimelijk opgenomen gesprek worden gebruikt als bewijs bij een Belgische rechtbank?

Mogelijk wel. Op grond van de Antigoon-doctrine (Hof van Cassatie, 14 oktober 2003, gecodificeerd in art. 32 Voorafgaande Titel Wetboek van Strafvordering in 2013) sluiten Belgische rechters illegaal verkregen bewijs niet automatisch uit. Een rechter beoordeelt of het bewijs betrouwbaar is en of het gebruik ervan het recht op een eerlijk proces zou schenden. Het Hof van Cassatie paste dit toe in een civiele zaak op 14 juni 2021 (J.L.M.B. 2021, p. 1470), waarbij een heimelijk opgenomen telefoongesprek als bewijs werd toegelaten. Toelaatbaarheid is niet gegarandeerd en rechters voeren een volledige feitelijke beoordeling uit.

Wat zijn de straffen voor het illegaal opnemen van iemand in België?

Op grond van artikel 314bis, eerste lid, kent onderschepping door een niet-deelnemer 6 maanden tot 1 jaar gevangenisstraf en een geldboete van 200 tot 10.000 euro (vóór opdeciemen). Het tweede lid, over verspreiding van illegaal verkregen opnames, kent de zwaardere straf van 6 maanden tot 2 jaar gevangenisstraf en 500 tot 20.000 euro. Belgische opdeciemen kunnen boetebedragen met een factor van ongeveer acht verhogen. Voor openbare ambtenaren die zonder machtiging handelen, verhoogt artikel 259bis de straffen tot 6 maanden tot 3 jaar gevangenisstraf en 4.000 tot 160.000 euro. Recidive binnen 5 jaar verdubbelt de toepasselijke straffen.

Mag mijn werkgever bewakingscamera's installeren om mijn werk in België te monitoren?

Werkgevers mogen camera's op de werkvloer installeren onder strikte voorwaarden, vastgesteld door cao nr. 68 (CAO 68). Permanente surveillance is alleen toegestaan voor veiligheid en gezondheid, bescherming van bedrijfseigendommen, controle van het productieproces, en controle van machines. Permanente surveillance van de prestaties of het gedrag van werknemers is uitdrukkelijk verboden. Tijdelijke camerabewaking om de arbeidsprestaties te monitoren is alleen toegestaan voor een beperkte periode. Verborgen camera's zijn onder alle omstandigheden verboden. De werkgever moet de ondernemingsraad en de werknemers vóór de invoering informeren over de locaties, het doel, en de werkingsuren van de camera's.

Vereist de AVG toestemming voordat een gesprek in België wordt opgenomen?

De AVG vereist niet specifiek toestemming, maar wel een geldige rechtsgrondslag op grond van artikel 6, lid 1. Toestemming (art. 6, lid 1, a), gerechtvaardigd belang (art. 6, lid 1, f), of uitvoering van een overeenkomst (art. 6, lid 1, b) zijn de meest voorkomende grondslagen voor gespreksopname. Ongeacht de rechtsgrondslag vereist de AVG transparantie: je moet de opgenomen persoon informeren over de opname, het doel, de rechtsgrondslag, de bewaartermijn, en diens gegevensrechten. De GBA legde in Beslissing 57/2023 een verwerkingsverantwoordelijke een boete van 40.000 euro op wegens weigering om een betrokkene kopieën van diens opgenomen gesprekken te verstrekken na een verzoek op grond van artikel 15.

Is het legaal om politieagenten op te nemen in België?

Ja, het opnemen van politieagenten die hun taken in het openbaar uitoefenen, is in België over het algemeen rechtmatig. De rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen bevestigde op 9 oktober 2025 dat 'het louter opnemen van een politie-interventie, bijvoorbeeld als bewijs, in beginsel niet strafbaar is'. Je mag politieoptreden echter niet belemmeren, en het publiceren van beeldmateriaal waarin valse verklaringen aan een identificeerbare agent worden toegeschreven, kan smaad opleveren op grond van artikel 276 van het Strafwetboek. Het publiceren van herkenbare afbeeldingen van agenten op sociale media brengt eveneens AVG-verplichtingen met zich mee.

Zijn deepfakes en AI-gegenereerde intieme beelden illegaal in België?

België beschikt nog niet over een specifieke wet die AI-gegenereerde synthetische intieme beelden (deepfakes) aanpakt. Het Hof van Beroep te Luik oordeelde op 4 november 2024 dat ruwe deepnude-fotomontages niet onder de bestaande wetgeving over voyeurisme (art. 371/1) of NCII (art. 417/9) vielen, omdat het geen opnames van daadwerkelijke naaktheid betrof. Hyperrealistische AI-deepfakes kunnen anders worden behandeld. Civiele rechtsmiddelen op grond van de AVG, beeldrechten, en het aansprakelijkheidsrecht blijven beschikbaar. Richtlijn (EU) 2024/1385 vereist dat België het vervaardigen van deepfakes die seksuele handelingen afbeelden, strafbaar stelt; België moet deze richtlijn omzetten vóór de omzettingstermijn.

Wanneer treedt het nieuwe Belgische Strafwetboek in werking?

Het nieuwe Belgische Strafwetboek werd gepubliceerd op 8 april 2024. De inwerkingtreding was oorspronkelijk gepland op 8 april 2026, maar de Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers stemde in maart 2026 om dit uit te stellen tot 1 september 2026. Het nieuwe wetboek hernummert voyeurisme als artikel 135, niet-consensuele verspreiding van intiem beeldmateriaal als artikel 136, en verzwaarde vormen als artikel 137. Het exacte artikelnummer dat artikel 314bis (opname/telefoontap) vervangt, was op het moment van publicatie van dit artikel niet bevestigd door officiële bronnen.

Wat vereist cao nr. 81 (CAO 81) voor elektronische monitoring op de werkvloer in België?

Cao nr. 81 vereist dat werkgevers die de elektronische communicatie van werknemers monitoren (e-mail, internet, berichten) drie beginselen naleven: doel (monitoring moet een legitiem doel dienen), proportionaliteit (alleen noodzakelijke gegevens mogen worden verzameld), en transparantie (voorafgaande kennisgeving aan de ondernemingsraad en aan elke werknemer individueel). Werkgevers moeten werknemers informeren over wat wordt gemonitord, waarom, hoe lang gegevens worden bewaard, en of de monitoring permanent of tijdelijk is. Cao 81 is van toepassing naast cao 68 (voor camerabewaking) en de AVG, wat een gelaagd kader creëert dat werknemers meer bescherming biedt dan het strafrecht alleen.

Hoe beïnvloedt de EU AI-verordening opname en surveillance in België?

De EU AI-verordening is rechtstreeks van toepassing in België. Vanaf 2 december 2027 gelden hoogrisico-AI-vereisten voor biometrische identificatie en realtime surveillancesystemen op afstand. Die datum is verschoven van 2 augustus 2026 door het Digitale Omnibus-pakket van juli 2026. Achteraf uitgevoerde gezichtsherkenning vereist een bindende gerechtelijke of administratieve machtiging en gedocumenteerde strikte noodzaak voor een specifiek strafbaar feit. België heeft het BIPT aangewezen als voornaamste markttoezichthouder voor de AI-verordening (Regeerakkoord, 31 januari 2025). De GBA behoudt de AVG-bevoegdheid over AI-systemen die persoonsgegevens verwerken. AI-gegenereerde synthetische content moet worden gelabeld als AI-gegenereerd op grond van artikel 50 van de AI-verordening, dat geldt vanaf 2 augustus 2026 en niet door de Omnibus is uitgesteld.