Belgisch Strafrecht: Het Strafwetboek en de Hervorming van 2026
Het Belgische strafrecht is federaal, gecodificeerd en, nog voor enkele weken, nog altijd opgebouwd rond een driedelige indeling van misdrijven die weldra verdwijnt. Of een feit een misdaad, een wanbedrijf of een overtreding wordt genoemd, bepaalt op dit moment welke rechtbank de zaak behandelt en hoe zwaar de mogelijke straf kan zijn. Vanaf 1 september 2026 wordt die indeling volledig vervangen.
Informatie laatst geverifieerd op 21 juli 2026. Deze pagina biedt algemene juridische informatie en vormt geen juridisch advies voor een individueel geval.
Het Strafwetboek en wat het vervangt
Het Belgische strafrecht staat in het Strafwetboek, een gecodificeerde wet die momenteel dateert uit 1867 en sindsdien vele keren gecoördineerd is. Zoals elk Belgisch wetboek wordt het gepubliceerd in het Nederlands en het Frans, beide gelijkelijk authentiek, en de gecoördineerde tekst is gratis te raadplegen op het Belgisch Staatsblad, via ejustice.just.fgov.be.
Dat wetboek wordt niet zomaar gewijzigd, maar volledig vervangen. Een compleet nieuw Strafwetboek werd in 2024 gepubliceerd en treedt, na uitstel, nu in werking op 1 september 2026. Het schaft de indeling af waarmee wie het Belgisch recht heeft gestudeerd is opgegroeid: misdrijven ingedeeld in misdaad, wanbedrijf en overtreding, naargelang de ernst. In de plaats daarvan deelt het nieuwe wetboek elk misdrijf in bij een van acht strafniveaus, in het Nederlands niveaus genoemd. Het laagste van de acht, niveau 1, houdt helemaal geen gevangenisstraf in: enkel straffen zoals een geldboete, een werkstraf, probatie, verbeurdverklaring, of een veroordeling met eenvoudige schuldigverklaring.
Het praktische effect gaat verder dan een loutere hernummering. Een misdrijf dat nu onder de zwaarste van de drie oude categorieën valt, kan onder de nieuwe regeling bij een laag niveau terechtkomen, en omgekeerd, zodat een artikelnummer en een straf die in 2025 nog klopten, vanaf september 2026 het verkeerde antwoord kunnen geven.
Nog een eigenaardigheid hoort hier thuis, want ze doet mensen voortdurend struikelen. De boetebedragen die in het huidige Strafwetboek staan afgedrukt, zijn historische cijfers, tientallen jaren geleden vastgesteld, niet wat een rechtbank in werkelijkheid oplegt. Rechtbanken vermenigvuldigen het kale bedrag uit het artikel met de opdecimes, een vermenigvuldigingsfactor die los van het wetboek zelf wordt vastgesteld. Die factor is sinds 1 februari 2026 van acht naar tien gestegen, zodat een boete die op papier klein lijkt, in de praktijk een grootteorde hoger uitvalt.
Gerechten ingedeeld naar aard van het misdrijf, niet naar bedrag
De Belgische strafgerechten zijn ingedeeld volgens de aard van het vermeende misdrijf, niet volgens het bedrag of het aantal jaren dat op het spel staat. De politierechtbank behandelt de lichtste misdrijven en de meeste verkeerszaken. De correctionele rechtbank is de strafafdeling van de rechtbank van eerste aanleg en behandelt de middencategorie, waaronder momenteel de meeste vervolgingen wegens laster en eerroof vallen. Het hof van assisen is voorbehouden voor de zwaarste misdrijven en, historisch gezien, voor drukpersmisdrijven, al wordt een drukpersmisdrijf met een racistisch of xenofoob motief in plaats daarvan gecorrectionaliseerd en naar de gewone rechtbanken doorverwezen.
Het strafregister waarop elke veroordeling kan belanden
Een veroordeling op grond van het Strafwetboek, of van eender welke andere Belgische strafwet, kan verschijnen op iemands uittreksel uit het strafregister. België geeft drie verschillende versies van dat uittreksel uit, modellen 595, 596.1 en 596.2, die stapsgewijs meer tonen naargelang waarom het uittreksel wordt gevraagd, en een veroordeling blijft niet noodzakelijk voor altijd op het uittreksel staan: sommige vermeldingen worden automatisch gewist na een vaste termijn, en voor de overige is eerherstel mogelijk zodra een vastgestelde proeftijd is verstreken.
Alle details, met inbegrip van precies wat elk model toont, waar u de aanvraag indient, wat het kost, en hoe wissing en eerherstel in de praktijk werken, met inbegrip van de regel over zedenmisdrijven die zeer vaak verkeerd wordt weergegeven, staan op de pagina over het uittreksel uit het strafregister.
Verwante onderwerpen uit het strafrecht
Twee andere onderwerpen uit het strafrecht die op deze site aan bod komen, vallen onder hetzelfde wetboek dat weldra wordt vervangen. Eerroof in België legt laster en eerroof uit, de twee misdrijven die het nieuwe wetboek vanaf 1 september 2026 tot één misdrijf samenvoegt. Een gesprek opnemen in België legt uit wanneer iemand opnemen zonder toestemming op zich een misdrijf is, een misdrijf dat door dezelfde hervorming eveneens wordt hernummerd.
Deze pagina biedt algemene juridische informatie over een buitenlands rechtsstelsel en vormt geen juridisch advies voor een individueel geval. Het Belgische strafrecht verandert ingrijpend op 1 september 2026. Raadpleeg de geldende tekst op ejustice.just.fgov.be, of neem contact op met een advocaat, voordat u iets onderneemt op basis van deze informatie.
Veelgestelde vragen
Geldt het Belgische strafrecht overal in het land op dezelfde manier?
Ja. Strafrecht is een federale bevoegdheid, zodat het Strafwetboek identiek van toepassing is in Vlaanderen, Wallonië en Brussel. Niets aan welke feiten strafbaar zijn, of hoe ze worden bestraft, verandert aan een gewestgrens.
Wat verandert er in het Belgische strafrecht op 1 september 2026?
Een volledig nieuw Strafwetboek treedt in werking. Het schaft de huidige driedelige indeling van misdrijven af, misdaad, wanbedrijf en overtreding, en vervangt ze door acht strafniveaus, niveaus genoemd. Het laagste, niveau 1, houdt helemaal geen gevangenisstraf in, enkel straffen zoals een geldboete, een werkstraf, probatie, verbeurdverklaring, of een veroordeling met eenvoudige schuldigverklaring.
Waarom lijken Belgische strafrechtelijke boetes zo klein in vergelijking met wat werkelijk wordt betaald?
De boetebedragen die in het huidige Strafwetboek staan afgedrukt, zijn historische cijfers en niet het bedrag dat een rechtbank werkelijk oplegt. Rechtbanken vermenigvuldigen het kale bedrag uit het artikel met een afzonderlijke vermenigvuldigingsfactor, de opdecimes, die sinds 1 februari 2026 van factor acht naar factor tien is gestegen. Het nieuwe Strafwetboek schaft deze eigenaardigheid af en vermeldt de werkelijke bedragen in euro rechtstreeks.
Wat is een Belgisch uittreksel uit het strafregister, en heb ik er een nodig?
Dat is het uittreksel uit het strafregister, en België geeft er drie verschillende versies van uit, modellen 595, 596.1 en 596.2, die stapsgewijs meer tonen naargelang waarom het uittreksel wordt gevraagd. Of u er een nodig hebt, en welk model, hangt af van het doel, zoals een baan, een vergunning, of een functie waarin u met minderjarigen werkt.
Blijft een strafrechtelijke veroordeling voor altijd op een Belgisch uittreksel staan?
Nee. Sommige veroordelingen worden automatisch gewist na een vaste termijn. Voor de overige is eerherstel mogelijk zodra een proeftijd is verstreken, en die termijn loopt van drie tot tien jaar, afhankelijk van het misdrijf en van eventuele herhaling.
Welke rechtbank behandelt een strafzaak in België?
De Belgische strafgerechten zijn ingedeeld volgens de aard van het misdrijf, niet volgens het bedrag of de ernst zoals in het Amerikaanse systeem. De politierechtbank behandelt de lichtste misdrijven en de meeste verkeerszaken. De correctionele rechtbank behandelt de middencategorie, waaronder momenteel de meeste vervolgingen wegens laster en eerroof vallen. Het hof van assisen is voorbehouden voor de zwaarste misdrijven.
Waar kan ik de eigenlijke tekst van het Belgische strafrecht lezen?
De gecoördineerde tekst van het Strafwetboek, en van het nieuwe Strafwetboek zodra het in werking treedt, wordt gratis gepubliceerd op het Belgisch Staatsblad, via ejustice.just.fgov.be, zowel in het Nederlands als in het Frans.
Bronnen en referenties
- Strafwetboek, gecoördineerde tekst (artikelen 443 tot 452, aanranding van eer of goede naam van personen, hoofdstuk vervangen op 1 september 2026)(ejustice.just.fgov.be).gov
- Wet van 29 februari 2024 tot invoering van Boek II van het Strafwetboek(etaamb.openjustice.be).gov
- FOD Justitie, Hervorming van het Strafwetboek(justice.belgium.be).gov
- FOD Justitie, Nieuw Strafwetboek: inwerkingtreding uitgesteld tot 1 september 2026(justice.belgium.be).gov
- Wetboek van Strafvordering van 17 november 1808, geconsolideerde tekst (uittreksels uit het strafregister)(ejustice.just.fgov.be).gov
- FOD Justitie, Uittreksel uit het strafregister(justice.belgium.be).gov