Familierecht in Nederland: Echtscheiding en Alimentatie

Het Nederlandse familierecht staat vrijwel geheel op twee plaatsen. Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW) behandelt personen en familie, van het huwelijk en het geregistreerd partnerschap tot gezag over kinderen en het geheel van alimentatie, en de scheidingstitel van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) behandelt de procedure die dit ten uitvoer legt.

Het onderwerp splitst zich vervolgens langs twee lijnen, en samen bepalen die het grootste deel van een antwoord voordat enig detail aan bod komt. De eerste lijn is wat het paar feitelijk is aangegaan, want een huwelijk, een geregistreerd partnerschap en een ongeregistreerde samenwoning eindigen elk op een andere manier. De tweede lijn is voor wie de alimentatie is, want kinderalimentatie en partneralimentatie zijn afzonderlijke berekeningen met afzonderlijke regels en afzonderlijke looptijden.

Deze pagina is de plattegrond en niet het antwoord zelf. Zij zet die twee indelingen uiteen, benoemt welke instantie wat beslist, en verwijst naar de gids die de vraag behandelt die u daadwerkelijk heeft.

Informatie voor het laatst gecontroleerd op 21 juli 2026. Deze pagina geeft algemene juridische informatie over het Nederlandse recht en vormt geen juridisch advies in een individueel geval.

De eerste indeling: wat de relatie was

Een huwelijk kan alleen door de rechtbank worden ontbonden. Artikel 1:151 BW geeft een enkele grond, dat het huwelijk duurzaam is ontwricht, en artikel 1:150 BW staat toe dat een echtgenoot de echtscheiding alleen vraagt of dat beiden dit gezamenlijk vragen. De beschikking beëindigt het huwelijk niet op zichzelf; de inschrijving van de beschikking doet dat.

Een geregistreerd partnerschap kan op dezelfde manier worden beëindigd, en kan ook zonder enige rechter worden beëindigd. Artikel 1:80c lid 1 sub c BW staat de partners toe het met wederzijds goedvinden te beëindigen door middel van een gedateerde verklaring, ondertekend door beiden en door een of meer advocaten of notarissen, die de ambtenaar van de burgerlijke stand vervolgens inschrijft. Artikel 1:80c lid 3 BW sluit die route af wanneer de partners gezag uitoefenen over een of meer van hun gezamenlijke kinderen.

Een ongeregistreerde samenwoning vereist geen procedure, want er is naar de wet niets te ontbinden. Wat geregeld moet worden, is alles wat het paar eromheen heeft opgebouwd: een eventueel samenlevingscontract, de verdeling van gezamenlijk eigendom, en, waar er kinderen zijn, alimentatie, gezag en omgang.

Dat laatste punt is het punt om uit deze indeling mee te nemen. De vragen over een kind volgen niet de vorm van de relatie tussen de volwassenen. Artikel 815 lid 2 Rv vereist een ouderschapsplan bij een verzoekschrift tot echtscheiding, en artikel 1:247a BW vereist datzelfde stuk van ouders met gezamenlijk gezag die een samenwoning beëindigen, wat hetzelfde vereiste is via een andere route.

De tweede indeling: welke soort alimentatie

Alimentatie is een overkoepelend woord, en het gebruiken alsof het een enkel begrip aanduidt, is de meest voorkomende manier waarop een Nederlandse alimentatievraag misgaat. Het omvat twee berekeningen die een wettelijk kader delen en verder bijna niets.

Kinderalimentatie is door beide ouders verschuldigd voor hun kinderen, wordt berekend aan de hand van de behoefte van het kind en de draagkracht van elke ouder, en loopt totdat het kind 21 jaar wordt. Partneralimentatie is een aanspraak van een voormalige echtgenoot tegenover de andere, wordt door de rechter toegekend op grond van artikel 1:156 BW wanneer een echtgenoot onvoldoende inkomen heeft en dit niet redelijkerwijs kan verwerven, en kent een eigen wettelijke duurregeling in artikel 1:157 BW.

Waar beide spelen, ligt de volgorde daartussen vast en is niet onderhandelbaar, en de gedeelde machinerie die op beide van toepassing is, de jaarlijkse indexering, de wijziging van een bestaand bedrag en de invordering van een onbetaald bedrag, hoort niet bij een van beide pagina's alleen.

De herkomst van de bedragen is voor beide gelijk en is het eerste om te weten voordat een tabel wordt geopend. Het Burgerlijk Wetboek noemt in artikel 1:397 lid 1 BW de twee maatstaven, behoefte en draagkracht, maar noemt geen bedragen: elk cijfer komt uit het Rapport alimentatienormen, een richtlijn die de Expertgroep Alimentatie van de Rechtspraak elk jaar in januari publiceert, die geen wet is en waarvan de rechter in een individueel geval kan afwijken.

Welke instantie doet wat

Nederlandse familie- en alimentatiezaken worden behandeld door de rechtbank, niet door de kantonrechter, ongeacht het bedrag waar het om gaat, omdat artikel 93 Rv familie- en alimentatiezaken bij geen enkel bedrag aan de kantonrechter toewijst. Dat is het tegenovergestelde van de situatie bij arbeids-, huur- en consumentenzaken, waar de kantonrechter ongeacht het bedrag de juiste rechter is, zodat een vuistregel die uit die onderwerpen wordt overgenomen een familiezaak naar de verkeerde plek stuurt.

Een verzoekschrift tot echtscheiding moet worden ondertekend door een advocaat op grond van artikel 278 lid 3 Rv, dat alleen zaken uitzondert die bij de kantonrechter worden aangebracht of die bij een bijzondere wet zijn vrijgesteld, en een echtscheiding is geen van beide. Het praktische gevolg is niet dat beide echtgenoten hun eigen advocaat nodig hebben, want een echtpaar dat gezamenlijk een verzoekschrift indient, gebruikt gewoonlijk een advocaat of een scheidingsmediator die tevens advocaat is, maar dat er geen route naar een Nederlandse echtscheiding bestaat die een advocaat volledig vermijdt.

Waar elke vraag thuishoort

• Alimentatie in Nederland. De machinerie die beide soorten alimentatie delen: de automatische indexering elke 1 januari op grond van artikel 1:402a BW, de wijziging van een bestaande beslissing of overeenkomst op grond van artikel 1:401 BW, invordering via het LBIO, en de prioriteitsregel die bepaalt welke verplichting het eerst wordt voldaan. Begin hier als u een bestaand bedrag heeft en daar iets aan is veranderd.
• Kinderalimentatie. Hoe een cijfer voor kinderalimentatie werkelijk wordt opgebouwd: de behoeftetabel die meet wat het kind kost, de draagkrachtformule die meet wat elke ouder kan betalen, de zorgkorting voor gedeelde zorg, en het uitgewerkte voorbeeld dat de richtlijn zelf publiceert. Begin hier als u een bedrag voor een kind nodig heeft.
• Partneralimentatie. Partneralimentatie op zichzelf beschouwd: wanneer een rechter deze überhaupt kan toekennen, de duurregeling in artikel 1:157 BW en hoe de uitzonderingen daarin op elkaar inwerken, en de gebeurtenissen die er een einde aan maken. Begin hier als de vraag over een ex-partner gaat in plaats van over een kind.
• Echtscheiding in Nederland. De procedure van verzoekschrift tot inschrijving: de enkele grond, de advocaatplicht en het eerlijke antwoord op scheiden zonder advocaat, het ouderschapsplan, de termijn van zes maanden voor inschrijving en wat het geheel kost. Begin hier als de relatie zelf beëindigd moet worden.

Wat het kost om daar te komen

Voor 2026 betaalt een particulier die bij de rechtbank een verzoek van onbepaalde waarde indient, wat zowel een verzoekschrift tot echtscheiding als een zelfstandig alimentatieverzoek is, € 341 aan griffierecht, of € 93 tegen het onvermogendentarief dat bij gesubsidieerde rechtsbijstand hoort, en de schaal van eigen bijdragen voor familierecht is hoger dan de algemene schaal. De cijfers, de inkomensschijven en de voorwaarden staan allemaal op echtscheiding in Nederland, en elk daarvan wordt per 1 januari opnieuw vastgesteld.

De rest van de Nederlandse juridische kaart

Wat er bij overlijden gebeurt met eigendom en met alimentatieverplichtingen, is een afzonderlijk rechtsgebied met een eigen sectie, op erfrecht in Nederland. De bredere kaart van de Nederlandse secties van deze site, met onder meer arbeidsrecht, privacy, smaad en achtergrondcontroles, staat op het overzicht van het Nederlandse recht.