Zimbabwe flag

Zimbabwe

One-Party Consent

Mitemo Yekurekodha muZimbabwe: Mvumo Yemunhu Mumwe Chete, Kutariswa kweICA, Nemarangiro (2026)

By Recording Law Editorial TeamReviewed 2026 Nyamavhuvhu 925 min read
Mitemo Yekurekodha muZimbabwe: Mvumo Yemunhu Mumwe Chete, Kutariswa kweICA, Nemarangiro (2026)

Frequently Asked Questions

Zimbabwe inyika inoshandisa mvumo yemunhu mumwe chete kana yevanhu vese pakurekodha here?

Zimbabwe inyika inoshandisa mvumo yemunhu mumwe chete. Munhu ari mukati mefoni, hurukuro yepamberi, kana mashoko epaindaneti anogona kurekodha kutaurirana uku asina kuzivisa vamwe vari mairi. Interception of Communications Act (Chapter 11:20) inonongedza kuteererwa kwemunhu wechitatu, kwete kurekodha nemunhu ari mukati mehurukuro; Section 3(1)(a)(i) yeICA ndiyo mavambo chaiwo emutemo uyu. Section 10 yeCyber and Data Protection Act 2021 mutemo wakasiyana uye wakamanikana: unobvumira kuti data yemunhu isiri yakakosha zvikuru, kusanganisira rekodhi, ishandiswe sehumbowo hwemhosva pasina mvumo yemunhu akarekodhwa.

Marangiro chii ekurekodha munhu zvisiri pamutemo muZimbabwe?

Marangiro anosiyana zvichienderana nechikamu chatyorwa. Kuteererwa kwemunhu wechitatu pasina mvumo pasi peICA kune faindi inosvika Level 14 (inenge USD $5,000) uye/kana makore mashanu mujeri. Kuwana data yekombiyuta pasina mvumo pasi peSection 163A yeCriminal Law Code (yakaiswa neCDPA) kune marangiro mamwe chetewo. Kuparadzira mufananidzo kana vhidhiyo yepabonde pasina mvumo pasi peSection 164E mhosva yakasiyana (faindi yeLevel 10 uye/kana makore mashanu mujeri), sezvakaitawo kutumira meseji yedata inotyisidzira pasi peSection 164A yeCriminal Law Code (marangiro mamwe chetewo). Kushandisa data yemunhu pasina rezinesi yemutariri wedata yePOTRAZ kune marangiro anosvika makore manomwe mujeri.

Ndinogona kurekodha foni muZimbabwe pasina kuudza mumwe munhu here?

Hongu, kana uri mumwe wevari mukati mefoni. Mutemo weZimbabwe wemvumo yemunhu mumwe chete unobva zvakananga kuSection 3(1)(a)(i) yeInterception of Communications Act, unoregerera munhu ari mukati mehurukuro parambidzo yekuteerera. Section 10 yeCyber and Data Protection Act mutemo wakasiyana unotaura nezvekushandisa data isiri yakakosha zvikuru sehumbowo pasina mvumo yemumwe muri mairi; hauzvibvumidzi wega kurekodha. Unofanira kuziva kuti zvaunoita nerekodhi iyoyo zvinotongwa nezvimwe zvidzivirizo zvakasiyana: kuiparadzira paruzhinji kana kuigoverana kuti utambudze mumwe munhu kunogona kutyora Criminal Law Code sezvakagadziriswa neCDPA.

Vabereki vebasa vanogona kurekodha mafoni nekushandisa CCTV panzvimbo dzebasa muZimbabwe here?

Hongu, asi paine mabasa ekuteerera. Vabereki vebasa vanorekodha mafoni nenzira yakarongwa kana vanoshandisa CCTV vanofanira kuzivisa vashandi nezvezvinorekodhwa, kuve nerezinesi yemutariri wedata yePOTRAZ (kana vachishandisa data yevanhu makumi mashanu kana kupfuura), uye kugadza Data Protection Officer ane cheki. Kurekodha inzwi zvakavanzika munzvimbo umo vashandi vane tarisiro yakarurama yezvakavanzika (makamuri ekuzorora, mabhavhoni) kwakarambidzwa. Vashandi vari mukati mehurukuro dzepabasa vanogona kudzirekodha pasi pemutemo wemvumo yemunhu mumwe chete.

Hurukuro dzakarekodhwa zvakavanzika dzinogamuchirwa sehumbowo mumatare eZimbabwe here?

Rekodhi yakaitwa nemunhu ari mukati mehurukuro pasi pemutemo wemvumo yemunhu mumwe chete yakawanikwa nenzira yakabvumidzwa. Section 38 yeCivil Evidence Act (Chapter 8:01) inoita kuti zvinhu zverekodhi, zvinoreva chero tepi, dhisiki, kana chimwe chinhu chakadaro chine manzwi kana manzwi nemifananidzo yakarekodhwa, zvigamuchirwe sehumbowo hwezvakarekodhwa; kukosha kwazvo kunoenderana nekuti zvinoratidza kugadziriswa here, kana zviri zvepakutanga (original) kana kopi, uye humbowo hupi zvahwo hwakazvimirira hunosimbisa. Kunze kwaizvozvo, Section 10 yeCyber and Data Protection Act inoreva kuti, pane data yemunhu isiri yakakosha zvikuru, mvumo yemunhu akarekodhwa haidikanwi kuti rekodhi ishandiswe sehumbowo hwemhosva. Marekodhi awanikwa nekuteererwa kwemunhu wechitatu pasina runyorwa rwemvumo anosangana nematambudziko ekugamuchirwa pasi peICA uye anoisa munhu akaaita pangozi yekupomerwa mhosva yepamutemo wehutongi.

Zimbabwe Patriot Act inorevei kuvanyori venhau vanorekodha vakuru vehurumende?

Criminal Law (Codification and Reform) Amendment Act 2023 (Patriot Act) inogadzira mhosva yekukuvadza nemaune kuzvitonga nezvinofarira nyika yeZimbabwe. Haisi kurambidza kurekodha zvakananga, asi mashoko ayo akafara anogadzira njodzi yepamutemo kune vanyori venhau vanorekodha misangano inotaura nezvekuzvidavirira kwepasi rose, zvirango, kana shanduko dzezvematongerwo enyika. Mutongo weHigh Court wakabvisa chimwe chikamu (Section 22A(3)) uchiti chinopesana neMutemo Mukuru, asi zvimwe zvikamu zveMutemo uyu zvichiripo. Pamwe neSection 164 yeCriminal Law Code (yakashandiswa kumunyori wenhau Blessed Mhlanga muna Kukadzi 2025), Patriot Act inoratidza mhedzisiro huru yekutyisidzira kurekodha maitiro ehurumende.

Hurumende yeZimbabwe inoita kutariswa kukuru kwekutaurirana here?

Interception of Communications Act inopa masimba akafara ekutariswa kumasangano ehurumende, ane manyorwa emvumo anopihwa neminisita wehurumende panzvimbo pemutongi. Zimbabwe yakaisa tekinoroji yekuziva zviso yakagadzirwa muChina, yakagadzira mapoka ekutarisisa social media, uye yakavaka zvivakwa zvekutaurirana zvine masimba edata center. Human Rights Watch, RSF, uye MISA Zimbabwe zvakanyora nyaya umo kutariswa kwakashandiswa kutarisisa vanopikisa zvematongerwo enyika, vanyori venhau, nevanharagwa venzanga. RSF yakaisa Zimbabwe panzvimbo ye106 pamanyika 180 muna 2025 pamusoro perusununguko rwevemhepo dzemakuhwa, ichiratidza kuti kutaurirana kwemafoni kwevanyori venhau 'kunowanzotariswa.'

Zimbabwe ine mitemo inorwisa deepfake kana marekodhi akagadzirwa neAI here?

Zimbabwe haina mutemo unonyatso nongedza deepfake kana synthetic media yakagadzirwa neAI. Zvisinei, zvikamu zviripo zvinoshanda: Section 164E yeCriminal Law Code, yakaiswa neCDPA (kuparadzirwa kwemufananidzo wepabonde pasina mvumo), inosanganisira rekodhi yakagadzirwa neAI inoenderana netsanangudzo yemufananidzo wepabonde uye inoratidza nhema munhu chaiye, uye Section 164B (kutambudza nekunetsa paindaneti) inoshanda zvakapamhidzirwa apo deepfake yerudzi rupi zvarwo yagadzirirwa kuzvidza kana kunyadzisa munhu. Mutemo wakajairika wekunyomba yepamutemo wehutongi unoshandawo kumarekodhi enhema akagadzirwa neAI. Hapasati pave nemitemo yakatarwa yekutonga zvinyorwa zvakagadzirwa neAI kubva 2026.

Ndinogona kurekodha munhu panzvimbo yeruzhinji muZimbabwe zvichitenderwa nemutemo here?

Hapana kurambidzwa kwakazara kwekurekodha panzvimbo dzeruzhinji. Semunhu ari mukati mehurukuro panzvimbo yeruzhinji, unogona kuirekodha pasi pemutemo wemvumo yemunhu mumwe chete. Kutora mifananidzo kana firimu pamhemberero dzeruzhinji kunowanzobvumidzwa, kunyangwe vakuru vakashandisa zvikamu zvemitemo zvakasiyana kudzivirira kurekodha pedyo nezvivako zvehurumende, muzvirwisiro, uye mumhemberero dzezvematongerwo enyika. Kubvira paBroadcasting Services Amendment Act 2025, kuparadzira marekodhi kuburikidza nemapuratifomu epaindaneti sebasa rekufambisa nhau rakajairika kunogona kuda rezinesi yeBroadcasting Authority of Zimbabwe.

Mitemo yeZimbabwe yekurekodha nekutumira data kuyambuka miganho yeiyi?

Pasi peSection 29 yeCyber and Data Protection Act, kutumira data yemunhu (kusanganisira marekodhi) kunze kweZimbabwe kunoda mvumo yakananga yemunhu ane data ichitaura nyika inoendeswa, kudikanwa kwesungano, musimboti wezvinofarira ruzhinji, kana kuwanikwa kwekudzivirira data kwakakwana munyika inoendeswa. Masangano anoshandisa masevhisi ecloud ari kunze kweZimbabwe kuchengetedza marekodhi emafoni kana misangano yevhidhiyo anofanira kuzivisa POTRAZ kutumirwa kusati kwaitika. Kutadza kuteerera kutyora mutemo wekushandisa data kunotongwa nemabasa ekushandisa mutemo aPOTRAZ.

Updates

Kugadziriswa uku kunogadzirisa dambudziko rechipiri mune zvakanyorwa mumusoro weCyber and Data Protection Act (CDPA), zvakawanikwa neongororo yakazvimirira, inopikisa, pashure pekugadziriswa kwekutanga. Zvikamu 163A, 164A, 164B, ne165 zvaiva zvatemerwa kuCDPA pachayo zvisiri izvo; chaizvoizvo izvi zvikamu zveCriminal Law Code zvakaiswa nesection 35 yeCDPA. Section 164A yaivawo yatsanangurwa zvisiri izvo sekuti inotaura nezvekurekodha kana kuparadzira mifananidzo pasina mvumo; chinhu chaicho ndechekutumira meseji yedata inotyisidzira, pamwe nechikamu chakamanikana chinotaura nezvekurekodha pasi pembatya. Zvirimo zvakakura zvekuparadzirwa izvozvo zvava kugara zvakanaka pasi peSection 164E (kutumira mifananidzo yepabonde pasina mvumo) yakawedzerwa patsva, yakasimbiswa zvichienderana nezvinyorwa zvepamutemo zveAct iyi. Section 10 yaive yatsanangurwa zvisina kunaka sekuti mvumo yemumwe muri mairi ndiyo inokwana kuti rekodhi ipinzwe sehumbowo; chinoita chaicho, chakamanikana, ndechekuti data isiri yakakosha zvikuru, kusanganisira rekodhi, inogona kushandiswa sehumbowo hwemhosva pasina mvumo yemunhu ane data iyoyo zvachose, izvo zviri mutemo wakasiyana nekodzero yekurekodha yemvumo yemunhu mumwe chete inopihwa neICA. Chirevo cheCivil Evidence Act pamusoro pekugamuchirwa kwemarekodhi einzwi nevhidhiyo zvino chinonongedza kuSection 38 chaiyo yeAct iyi, yakawanikwa kubva pamirror inovhurika pashure pekunge zimlii.org yadzosera dambudziko reCloudflare. Mumusoro unotaura nezvezvikonzero zvekupa runyorwa rwemvumo zvino unosanganisira chikonzero chemhosva dzakarongwa (ICA Section 6(1)(a)) uye unotsanangura nzira yekuvandudza yeSection 7 uye ongororo yeSection 19 neAttorney-General, kuti mutauriro wekuti hapana kutariswa nedare unoenderane zvakananga nemutemo.

Kugadziriswa uku kunotsiva chinongedzo chisina simba chakanyanya munyaya ino. Mhedziso yemvumo yemunhu mumwe chete yakanga yakarurama kare, asi yaimira zvimwe pamashoko epeji ye-FAQ yegweta reZimbabwe uye zvimwe paChikamu 57 cheMutemo Mukuru, icho chisina kusimbiswa kuti chinoshanda pakati pevanhu vega vanorekodhana. Nyaya ino zvino inomira mutemo wemvumo yemunhu mumwe chete zvakananga paInterception of Communications Act [Chapter 11:20] Chikamu 3(1)(a)(i) (musiyano wakajeka wekuti munhu "ari mukati mehurukuro") uye Chikamu 2 (unotsanangura "kuteerera" kuti unosanganisira "kurekodha"), zvakasimbiswa nemavara emutemo iwoyo chaiwo. Chikamu chinonzi Musimboti weMutemo Mukuru chino zvino chinoratidza Chikamu 57 semamiriro ekumashure kwete semusimboti wemutemo wekurekodha, chichicherechedza kuti hapana mutongo wedare reZimbabwe wakamboburitswa wakashandisa Chikamu 57 pakurekodha kunoitwa nemunhu ari mukati mehurukuro pachake.

Muna Chivabvu 2026, peji rino rakagadziridzwa nekugadziriswa kwakakosha: mumiriro wemvumo wakachinjwa kubva pa"mvumo yevanhu vese" kuenda pa"mvumo yemunhu mumwe chete," sezvo peji rekare raiva rakarasika richiti Zimbabwe inoshandisa mvumo yevanhu vese. Ongororo neveudzo hwemitemo eZimbabwe, kusanganisira Kanokanga Law Firm neGambe Law Group, inosimbisa musimboti wemvumo yemunhu mumwe chete; Section 10 yeCyber and Data Protection Act inotaura pachena kuti mvumo yemunhu mumwe chete inokwana kuti humbowo hwepaindaneti hugamuchirwe mudare, uye Interception of Communications Act inonongedza kuteererwa kunoitwa nemunhu wechitatu, kwete kurekodha kunoitwa nemunhu ari mukati mehurukuro. Zita repeji rakagadziridzwawo richibva pa"All-Party Consent Rules" richienda pa"One-Party Consent, ICA Surveillance, and Penalties," uye tsananguro ya meta yakagadziridzwawo kuti iratidze mumiriro utsva wemvumo yemunhu mumwe chete. Zvikamu zvitsva zveH2 zvakawedzerwa zvichitaura nezveCriminal Law Codification and Reform Act (Chapter 9:23); Patriot Act 2023 nemhedzisiro yayo yekutyisidzira kurekodha; kurekodha mapurisa nevakuru vehurumende (izvi zvine njodzi huru, uye nyaya dzaBlessed Mhlanga naFaith Zaba dzakanyorwa sezviratidzo); zvirimo zvedeepfake nezvakagadzirwa neAI (hapana mutemo wakananga unozvibata, asi mumiriro uripo unoramba uchishanda); uye kurekodha nekutumira data pakati pemiganho yenyika maererano neSection 29 yeCDPA. Muchikamu cheCyber and Data Protection Act, Section 163A (inobata kuwana data pasina mvumo) yakawedzerwa, pamwe nemarangiro ekusagadza Data Protection Officer (Level 7 kana kuvharirwa kwemakore maviri). Peji rakawedzerawo Broadcasting Services Amendment Act 2025 (No. 2 ya2025, yakaburitswa muGazette musi wa23 Chivabvu 2025), chiyero cheReporters Without Borders chakagadziridzwa kuenda kune data ya2025 (Zimbabwe iri panzvimbo ye106, mamaki 52.10, ichibva panzvimbo ye116 muna 2024), uye mutongo weHigh Court wakabvisa Section 22A(3) yePatriot Act uchiti inopesana neMutemo Mukuru. Mitsara yetafura yemarangiro yakawedzerawo kubatanidza Section 163A nekusagadza DPO. Pamusoro pezvo, huwandu hwemazwi epeji hwakawedzera kubva pa2,850 kuenda kunenge mazwi 5,800.

Sources and References

  1. Interception of Communications Act [Chapter 11:20] yeZimbabwe, Chikamu 3(1), inotaura kuti hapana munhu anofanira kuteerera kutaurirana kunotumirwa nehurongwa hwe-telecommunication kana radiocommunication kunze kwekunge (a)(i) ari mukati mehurukuro, (ii) ane mvumo yemumwe ari mukati mehurukuro, kana kuti (iii) akabvumidzwa ne-warrant. Chikamu 2 inotsanangura "kuteerera" kureva "kutarisisa, kurekodha, kana kukopa, zvishoma kana zvakazara," saka kurekodha kunoitwa nemunhu ari mukati mehurukuro kunowira zvakananga mukati memusiyano uri muChikamu 3(1)(a)(i), kwete nekufungidzira.(zimlii.org)
  2. Section 10 (Non-sensitive data) yeCyber and Data Protection Act [Chapter 12:07] inoda mvumo yemunhu ane data kuti ruzivo rwemunhu rushandiswe, asi Section 10(3)(a) inobvumira kushandiswa kwedata isiri yakakosha zvikuru, kusanganisira rekodhi, pasina mvumo iyoyo apo iri humbowo hunosimbisa mhosva. Uyu mutemo unotaura nezvenzira dzakabvumidzwa dzekushandisa data sehumbowo; hauzvibvumidzi wega kurekodha hurukuro, izvo zvinotongwa neInterception of Communications Act.(potraz.gov.zw).gov
  3. Chikamu 2 cheInterception of Communications Act [Chapter 11:20] chinotsanangura "kuteerera," pane kutaurirana kunotumirwa nehurongwa hwe-telecommunication kana radiocommunication, kuti "kutarisisa, kurekodha, kana kukopa, zvishoma kana zvakazara." Naizvozvo kurekodha kunowira mukati metsananguro yeMutemo iwo pachawo yekuteerera, izvo zvinoita kuti musiyano uri muChikamu 3(1)(a)(i) uve musimboti wakananga wepamutemo wekurekodha kwemunhu ari mukati mehurukuro, kwete kududzirwa kwegweta.(zimlii.org)
  4. Chikamu 57 cheConstitution of Zimbabwe (Amendment No. 20) Act 2013 chinopa munhu wese kodzero yekuchengetedza zvakavanzika, kusanganisira kodzero yekusakanganiswa zvakavanzika zvekutaurirana kwavo. Chikamu 45 cheMutemo Mukuru chinotaura kuti Declaration of Rights inosunga vanhu vega "zvichienderana nekusanganisira kwazvo kwavari, zvichitariswa musiyano wekodzero," uye hapana mutongo wedare reZimbabwe wakamboburitswa wakashandisa Chikamu 57 pakurekodha kunoitwa nemunhu ari mukati mehurukuro; mutemo wemvumo yemunhu mumwe chete pakurekodha kwakadaro unomira paInterception of Communications Act, Chikamu 3(1)(a)(i), kwete paChikamu 57.(constituteproject.org)
  5. Chero muganho pakodzero yekuchengetedza zvakavanzika pasi peChikamu 57 unofanira kukwana Chikamu 86 cheMutemo Mukuru: unofanira kuva wakarurama, wine musoro, wakakodzera, uye unobvumidzika munzanga ine demokrasi.(constituteproject.org)
  6. Marangiro echikamu 3 cheICA: faindi isingapfuure Level 14 uye/kana kusungwa mujeri kusvika makore mashanu pakuteererwa pasina mvumo.(zimlii.org)
  7. Zvikumbiro zveICA zverunyorwa rwemvumo yekuteererwa zvinofanira kubva kuna: Chief of Defence Intelligence; Director-General wechikamu chekuchengetedza nyika chaPurezidhendi; Commissioner weZimbabwe Republic Police; Commissioner-General weZimbabwe Revenue Authority. Zvikumbiro zvinoenda kuMinisita, kwete kudare.(zimlii.org)
  8. Section 163A yeCriminal Law (Codification and Reform) Act [Chapter 9:23] (yakaiswa nesection 35 yeData Protection Act, Act yakagadzira CDPA) inoita mhosva yekuwana data pasina mvumo: kuteerera nemaune chero kutumirwa kwakavanzika kwedata yekombiyuta kunoenda/kunobva/kuri mukati menetiweki yekombiyuta nemazano ehunyanzvi, kukunda chidzivirira chekuchengetedza, uye kuwana data iri mukati kana yakatumirwa kunobva/kuenda kusisitimu yekombiyuta. Marangiro: faindi yeLevel 14 uye/kana makore mashanu mujeri.(potraz.gov.zw).gov
  9. Section 164A yeCriminal Law Code [Chapter 9:23] (yakaiswa nesection 35 yeCDPA), Kutumira meseji yedata inotyisidzira, inoita mhosva kutumira meseji yedata inotyisidzira kukuvadza munhu, mhuri yavo kana shamwari, kana kukanganisa nhumbi dzavo. Chikamu chakasiyana chomuchikamu chimwe chetecho chinoitawo mhosva yakasiyana yekurekodha pasi pembatya nekurekodha mifananidzo yemunhu asina kufukidzwa pasina mvumo. Marangiro: faindi yeLevel 10 uye/kana makore mashanu mujeri.(potraz.gov.zw).gov
  10. Section 164B yeCriminal Law Code [Chapter 9:23] (yakaiswa nesection 35 yeCyber and Data Protection Act) inoita mhosva yekutambudza nekunetsa paindaneti: kushandisa kombiyuta kana sisitimu yeruzivo kugadzira nekutumira mameseji edata, kana kuisa zvinyorwa zvinowanikwa nevamwe, nechinangwa chekumanikidza, kutyisidzira, kutambudza, kuvhundutsira, kudheerera, kukonzeresa kutambudzika kukuru kwemoyo, kana kuzvidza kana kunyadzisa mumwe munhu. Marangiro: faindi yeLevel 10 uye/kana makore gumi mujeri.(potraz.gov.zw).gov
  11. Section 164E yeCriminal Law Code [Chapter 9:23] (yakaiswa nesection 35 yeCyber and Data Protection Act), Kutumira mifananidzo yepabonde pasina mvumo, inoita mhosva kuisa pachena, kuparidzira, kana kuparadzira meseji yedata ine mufananidzo kana vhidhiyo yepabonde yemunhu anozivikanwa pasina mvumo, kana neusaongorora maererano nekushaikwa kwemvumo, nechinangwa chekukonzeresa kunyadziswa kana kunyara. Mufananidzo wepabonde unoreva zvinoratidza munhu asina kufukidzwa, zvinhu zvepabonde kana zvipfuwa zvemukadzi zvisina kufukidzwa, kana kuita zvepabonde. Marangiro: faindi yeLevel 10 uye/kana makore mashanu mujeri.(potraz.gov.zw).gov
  12. Section 165 yeCriminal Law Code [Chapter 9:23] (yakaiswa nesection 35 yeCyber and Data Protection Act) inoita mhosva yekurekodha pasi pembatya: kurekodha mufananidzo kana vhidhiyo pasi pembatya dzemumwe munhu ichiratidza zvinhu zvepabonde kana matinji ake pasina mvumo. Marangiro: faindi yeLevel 10 uye/kana makore mashanu mujeri. Section 165(2) inoshandisa Section 164E (kuparadzirwa kwemifananidzo yepabonde pasina mvumo) pakuparadzirwa kwerekodhi yakadaro.(potraz.gov.zw).gov
  13. SI 155 ya2024 (Cyber and Data Protection Licensing Regulations) inoda kuti vatariri vese vedata vanoshandisa data yevanhu vanosvika 50+ vave nerezinesi yePOTRAZ. Zuva rekupedzisira: 12 Kurume 2025. Marangiro ekusateerera: faindi yeLevel 11 (~USD $1,000) uye/kana makore manomwe mujeri.(potraz.gov.zw).gov
  14. SI 155 ya2024 yakada kuti vatariri vedata vagadze Data Protection Officer ane mazivo emutemo, data science, kana kuchengetedzeka kweruzivo, akapihwa cheki neHarare Institute of Technology, kusvika 12 Zvita 2024. Kutadza kugadza: faindi yeLevel 7 uye/kana makore maviri mujeri.(potraz.gov.zw).gov
  15. Criminal Law (Codification and Reform) Amendment Act, Act 10 ya2023 ('Patriot Act'), yakasainwa kuva mutemo musi wa14 Chikunguru 2023, inoita mhosva 'yekukuvadza nemaune kuzvitonga nezvinofarira nyika yeZimbabwe' kuburikidza nekutora chikamu mumisangano yekuronga kupinda nezvombo, kupidigura, kana zvirango kurwisa Zimbabwe. Marangiro: kusungwa mujeri upenyu hwese pakupinda nezvombo (Zimbabwe yakabvisa mutongo werufu kune mhosva dzakajairika pasi peDeath Penalty Abolition Act, Act No. 4 ya2024, kunze kwenguva inozivisa dambudziko renyika rakakura); kusvika makore 20 pakupidigura; kusvika USD $12,000 uye/kana makore gumi pakurwira zvirango. Mamwe marangiro: kubviswa kwehuzvarwa...(veritaszim.net)
  16. Justice Rodgers Manyangadze weHigh Court wakabvisa Section 22A(3) yePatriot Act achiti inopesana neMutemo Mukuru; chikamu chairambidza kutora chikamu mumisangano dzinonzi dzinokuvadza 'kuzvitonga kana zvinofarira nyika' yeZimbabwe chakawanikwa chisina kujeka zvakanyanya, chichisimudza nyaya dzeMutemo Mukuru pamusoro perusununguko rwekuungana, rwesangano, rwekutaura, uye kodzero yekutongwa zvakarurama.(newsday.co.zw)
  17. Munyori wenhau Blessed Mhlanga akasungwa musi wa24 Kukadzi 2025 uye akapomerwa mhosva pasi peSection 164 yeCriminal Law (Codification and Reform) Act yekutumira ruzivo runokurudzira mhirizhonga. Mhosva dzaibva pahurukuro nemukuru wehondo wekare akakumbira kuti Purezidhendi Mnangagwa asiye basa. Akachengetwa kwemwedzi inenge mitatu asati asunungurwa.(hrw.org)
  18. Faith Zaba, muveti weZimbabwe Independent, akasungwa musi wa1 Chikunguru 2025, nemhosva dzekutuka kana kudzikisira simba raPurezhidhendi.(amnesty.org)
  19. RSF World Press Freedom Index 2025: Zimbabwe yakaiswa panzvimbo ye106 pamanyika 180 (marks 52.10), akawedzera kubva panzvimbo ye116 muna 2024. RSF inoratidza kuti 'mitemo yakaoma zvikuru' kusanganisira penal code yakagadziridzwa neCyber Security and Data Protection Act zvinoramba zvichidzivirira hunyori hwenhau.(rsf.org)
  20. Broadcasting Services Amendment Act No. 2 ya2025 (yakaburitswa muGazette musi wa23 Chivabvu 2025) yakawedzera mitemo yekufambisa nhau yeZimbabwe kusanganisira kufambisa nhau kwepaindaneti, kunotsanangurwa seredhiyo, terevhizheni, mapodcast, nemamwe mapuratifomu edhijitari anofambiswa nepaindaneti. Kugadziriswa uku kwakawedzerawo simba raPurezidhendi paBroadcasting Authority Board.(veritaszim.net)
  21. Section 29 yeCyber and Data Protection Act inobvumira kutumirwa kwedata yemunhu kuyambuka miganho chete kana: munhu ane data apa mvumo yakananga (achitaura nyika inoendeswa); kutumirwa kunodikanwa kuti sungano ishande; kana zvinofarira ruzhinji zvichidiwa. Kutumirwa kunyika dzisina kudzivirira data kwakakwana kunoda kuzivisa POTRAZ.(zimlii.org)
  22. Mutemo wechinyakare weZimbabwe ndiRoman-Dutch law sezvayaishandiswa paCape of Good Hope musi wa10 Chikumi 1891, yakabatanidzwa nemutemo weChirungu. Pasi pechizvarwa ichi chemutemo wechinyakare, hapana chirambidzo chekare chekuti munhu ari mukati mehurukuro aite rekodhi yayo; kurambidzwa kunonongedza kuteererwa kwemunhu wechitatu.(nyulawglobal.org)
  23. Freedom House Freedom on the Net 2025 (Zimbabwe): 'Several activists and journalists were arrested and detained for their online content as part of an ongoing crackdown on media freedom in Zimbabwe.' Kugadziridzwa kweBroadcasting Services Amendment Act kwakawedzera kubata mapuratifomu edhijitari uye 'kwakasimbisa simba raPurezidhendi paBroadcasting Authority Board.'(freedomhouse.org)
  24. Section 164 yeCriminal Law (Codification and Reform) Act inoita mhosva yekutumira nekombiyuta mameseji anoda kukurudzira mhirizhonga kana kukanganisa zvinhu. Marangiro: faindi yeLevel 10 uye/kana makore mashanu mujeri.(zimlii.org)
  25. Veritas Zimbabwe (veritaszim.net) isangano rakazvimirira reZimbabwe rinotarisisa mitemo uye rinoburitsa ongororo. Rinowanzoshandiswa nevanyori venhau, vadzidzi, uye masangano ekodzero dzevanhu sechinyorwa chinovimbwa nacho pamusoro pemutemo weZimbabwe.(veritaszim.net)
  26. Data Protection Act [Chapter 12:07] - Kopi Yepamutemo yePOTRAZ (PDF)(potraz.gov.zw).gov
  27. BILL WATCH 28-2023: Ongororo yePatriot Act - Veritas Zimbabwe(veritaszim.net)
  28. Kugamuchirwa kweHumbowo Hweinzwi neVhidhiyo Mumatare eZimbabwe - Gambe Law Group(gambelawgroup.com)
  29. Ongororo Yekudzivirirwa KweMitemo Kune Vanyori VeNhau NeMagweta Pasi peInterception of Communications Act yeZimbabwe - Oxford Academic, Statute Law Review (2024)(academic.oup.com)
  30. Kufamba Nezvinodikanwa zveData Protection Act Kune Vatariri VeData VeZimbabwe - MISA Zimbabwe (Kurume 2025)(zimbabwe.misa.org)
  31. Patriot Bill Yasainwa Kuva Mutemo - MISA Zimbabwe (Chikunguru 2023)(zimbabwe.misa.org)
  32. Kutariswa Nezvakavanzika - MISA Zimbabwe(zimbabwe.misa.org)
  33. World Report 2025: Zimbabwe - Human Rights Watch(hrw.org)
  34. U.S. Department of State - Mishumo Yekodzero Dzevanhu Yenyika 2023: Zimbabwe(state.gov).gov
  35. Kodzero Yekuchengetedza Zvakavanzika muZimbabwe - Harvard Law School International Human Rights Clinic (UPR Submission)(humanrightsclinic.law.harvard.edu)
  36. Chiyero Chitsva Chemafaindi (SI 14A ya2023) - Veritas Zimbabwe(veritaszim.net)
  37. DS-I Africa Law Cross-Border Data Sharing Zimbabwe Country Guide (Chikunguru 2024)(datalaw.africa)
  38. Section 38 (Video and audio tapes and similar material) yeCivil Evidence Act [Chapter 8:01] inoita kuti zvinhu zverekodhi (chero tepi remagineti, dhisiki, kana chinhu chakadaro chine manzwi kana manzwi nemifananidzo yakarekodhwa) zvigamuchirwe sehumbowo hwezvinhu zvakarekodhwa pazviri. Kukosha kwazvo kunoenderana nekuti rekodhi inoratidza kugadziriswa here kana kukanganiswa, kana iri yepakutanga (original) kana kopi, uye humbowo hupi zvahwo hwakazvimirira hunosimbisa rekodhi iyoyo. Section 48 inopa dare zvakare simba rekusarudza kuramba humbowo hwakawanikwa nenzira isiri yepamutemo kana isina kunaka.(law.co.zw)
  39. Section 6(1)(a) yeICA inobvumirawo chikumbiro cherunyorwa rwemvumo pachikonzero chemhosva yakakura yakaitwa nechikwata chakarongwa chinoita mabasa emhosva, kana mhosva iri muThird Schedule kana ndima dzakati kuti dzeNinth Schedule yeCriminal Procedure and Evidence Act [Chapter 9:07]. Section 7 inotara nzira yekuvandudza: Kune runyorwa rwakavakirwa pamhosva yeThird Schedule kana Ninth Schedule, Minisita ari oga ndiye anosarudza runyorwa rwekutanga, asi kuvandudzwa kwekutanga kunoda kuti Minisita abvunze Attorney-General (asingamupi mvumo yekusarudza), uye Administrative Court ndiyo inotora basa rekusarudza kuvandudzwa ichishandisa nzira yechikumbiro chisina kupokana, kubva pakuvandudzwa kwechipiri zvichienda mberi. Kune runyorwa rwakavakirwa pachikonzero chechikwata chakarongwa chinoita mabasa emhosva kana kuchengetedzeka kwenyika/zvinofarira zvehupfumi/kuchengetedzeka kweruzhinji, Minisita ari oga ndiye anosarudzawo kuvandudzwa kwekutanga, Minisita achibvunza Attorney-General ndiye anosarudza kuvandudzwa kwechipiri, uye Administrative Court haitori basa kusvikira pakuvandudzwa kwechitatu. Section 19 inodawo kuti Minisita atumire kuAttorney-General runyorwa rwakanyorwa gore rega rega runotsanangura zvirunyorwa zvemvumo zvakapihwa asi zvisina kuvandudzwa, uyo anogona kukumbira ruzivo rwakadzama uye kupa mazano; iyi inzira yekuongorora yakatarisa shure kumashure kwerunyorwa rwakapera, kwete kutariswa kwerunyorwa rwuchiri kushanda.(vertic.org)
Share: