Undang-Undang Fitnah Malaysia: Sivil dan Jenayah

Fitnah di Malaysia merupakan kesalahan sivil dan juga kesalahan jenayah. Tuntutan sivil bagi fitnah bertulis (libel) dan fitnah lisan (slander) dikawal oleh Akta Fitnah 1957 dan undang-undang lazim (common law), manakala fitnah jenayah termaktub dalam Seksyen 499 hingga 502 Kanun Keseksaan, dan kandungan dalam talian yang menyinggung atau palsu juga boleh melibatkan Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998.

Apa Yang Dianggap Fitnah di Malaysia

Fitnah di Malaysia ialah kenyataan yang menjatuhkan taraf seseorang pada pandangan ahli masyarakat yang berfikiran waras, mendedahkan mereka kepada kebencian, ejekan, atau penghinaan, atau menjejaskan reputasi mereka dalam jawatan, perniagaan, profesion, atau perdagangan. Bentuk yang kekal atau disiarkan, seperti tulisan, cetakan, catatan dalam talian, dan siaran, adalah fitnah bertulis (libel), manakala kenyataan lisan atau gerak isyarat yang sementara adalah fitnah lisan (slander). Untuk berjaya dalam tuntutan sivil, mahkamah secara amnya berpendapat bahawa plaintif mesti membuktikan bahawa kata-kata tersebut bersifat fitnah mengikut maksud semula jadi dan biasa atau melalui sindiran (innuendo), bahawa kata-kata tersebut merujuk kepada plaintif, dan bahawa ia telah disiarkan kepada sekurang-kurangnya seorang pihak ketiga. Akta Fitnah 1957 melengkapi undang-undang lazim dan bukan menggantikannya. Individu dan syarikat kedua-duanya boleh membuat saman, dan sesebuah syarikat boleh menuntut ganti rugi atas kerosakan kepada reputasi perdagangannya.

Liabiliti Sivil di Bawah Akta Fitnah 1957

Fitnah sivil di Malaysia dikawal oleh Akta Fitnah 1957 (Akta 286), dibaca bersama undang-undang lazim mengenai fitnah bertulis dan fitnah lisan. Akta ini merangkumi perkara seperti perbezaan antara fitnah bertulis dan fitnah lisan, fitnah lisan yang boleh didakwa tanpa bukti kerosakan khas (contohnya tuduhan jenayah atau ketidaklayakan dalam jawatan, profesion, atau perniagaan), pembelaan justifikasi apabila terdapat beberapa tuduhan, ulasan adil, keistimewaan bersyarat bagi laporan akhbar dan siaran, serta mekanisme tawaran pembetulan (offer of amends) dan permohonan maaf sebagai mitigasi. Plaintif sivil menuntut remedi termasuk ganti rugi dan injunksi untuk menyekat penerbitan lanjut. Oleh sebab Malaysia mengamalkan undang-undang lazim, autoriti utama dari England bersifat persuasif, dan Mahkamah Persekutuan telah menerima pakai pembelaan penerbitan bertanggungjawab Reynolds bagi perkara yang berkepentingan awam.

Fitnah Jenayah dan Hukuman

Fitnah jenayah di Malaysia termaktub dalam Bab XXI Kanun Keseksaan, Seksyen 499 hingga 502. Seksyen 499 mentakrifkan fitnah sebagai membuat atau menyiarkan sesuatu tuduhan mengenai seseorang dengan niat untuk mencemarkan, atau mengetahui atau mempunyai sebab untuk mempercayai ia akan mencemarkan, reputasi orang itu, tertakluk kepada sepuluh pengecualian berkanun. Seksyen 500 menetapkan hukuman, iaitu penjara sehingga dua tahun, denda, atau kedua-duanya. Seksyen 501 terpakai bagi percetakan atau pengukiran bahan yang diketahui bersifat fitnah, dan Seksyen 502 bagi penjualan bahan cetakan sedemikian, masing-masing membawa hukuman maksimum yang sama. Sepuluh pengecualian dalam Seksyen 499 termasuk tuduhan yang benar dan dibuat demi kebaikan awam serta ulasan bersifat suci hati mengenai kelakuan pegawai awam.

Perhatian: Fitnah sivil dan jenayah adalah dua laluan berasingan di Malaysia. Kenyataan yang sama boleh menyokong saman ganti rugi sivil dan, dalam kes yang sesuai, pendakwaan jenayah di bawah Kanun Keseksaan, dan tingkah laku dalam talian juga boleh melibatkan Akta Komunikasi dan Multimedia.

Pembelaan-Pembelaan

Malaysia mengiktiraf pembelaan lazim dan berkanun yang biasa dikenali. Justifikasi, iaitu kenyataan tersebut secara substansialnya benar, merupakan pembelaan lengkap bagi tuntutan sivil. Ulasan adil melindungi pendapat jujur mengenai perkara berkepentingan awam yang berasaskan fakta benar. Keistimewaan mutlak melindungi kenyataan dalam prosiding mahkamah dan parlimen, manakala keistimewaan bersyarat melindungi kenyataan yang dibuat atas dasar tugas atau kepentingan yang bersifat undang-undang, sosial, atau moral, serta laporan media yang adil dan tepat, dengan syarat tiada niat jahat (malice). Mahkamah Persekutuan turut menerima pakai keistimewaan Reynolds bagi penerbitan bertanggungjawab mengenai perkara berkepentingan awam, yang memerlukan kata-kata tersebut berkaitan dengan perkara berkepentingan awam dan defendan telah bertindak secara munasabah semasa menerbitkannya. Tawaran pembetulan (offer of amends) dan permohonan maaf yang disiarkan boleh mengurangkan ganti rugi. Bagi fitnah jenayah, sepuluh pengecualian dalam Seksyen 499 menyediakan pembelaan setara, termasuk kebenaran demi kebaikan awam.

Remedi dan Ganti Rugi

Remedi sivil utama ialah ganti rugi untuk memampas kerosakan kepada reputasi plaintif, dan mahkamah juga boleh memberikan injunksi untuk menyekat penerbitan lanjut. Tiada had berkanun bagi ganti rugi fitnah di Malaysia. Mahkamah menilai award berdasarkan keseriusan tuduhan, tahap dan jangkauan penerbitan, kedudukan plaintif, dan tingkah laku defendan, dan boleh menambah ganti rugi teruk (aggravated) atau teladan (exemplary) apabila tingkah laku defendan memburukkan lagi kerosakan tersebut. Mahkamah Malaysia pernah mengawardkan jumlah yang besar dalam tindakan fitnah berprofil tinggi. Dalam kes jenayah, keputusannya ialah penjara, denda, atau kedua-duanya di bawah Seksyen 500 hingga 502, bukannya pampasan kepada pengadu, walaupun pengadu boleh mengejar tuntutan sivil berasingan untuk ganti rugi.

Tempoh Had Masa

Tuntutan fitnah sivil di Malaysia secara amnya mesti dibawa dalam tempoh enam tahun daripada tarikh kausa tindakan (cause of action) itu terhasil, di bawah Akta Had Masa 1953. Bagi fitnah, kausa tindakan terhasil pada tarikh penerbitan kenyataan fitnah tersebut, bukan tarikh plaintif mula mengetahuinya, jadi tempoh masa boleh bermula sebelum plaintif menyedari kata-kata tersebut. Setiap penerbitan baharu boleh menimbulkan kausa tindakan berasingan dengan tempoh had masanya sendiri. Disebabkan peraturan tarikh penerbitan ini, plaintif secara amnya dinasihatkan untuk bertindak dengan segera sebaik sahaja mereka mendapati kenyataan fitnah, dan untuk menyimpan bukti seperti tangkapan skrin catatan dalam talian sebelum ia dipadam.

Fitnah Dalam Talian dan Akta Komunikasi dan Multimedia

Fitnah dalam talian dan media sosial boleh didakwa di bawah peraturan sivil dan jenayah yang sama seperti fitnah luar talian, dan perbuatan mencatat atau berkongsi dalam talian dianggap sebagai penerbitan. Secara berasingan, Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 menjadikannya kesalahan untuk menggunakan kemudahan atau perkhidmatan rangkaian bagi menghantar kandungan yang lucah, tidak sopan, palsu, mengancam, atau bersifat menyinggung dengan niat untuk mengganggu, menghina, mengugut, atau mengganas seseorang. Berikutan Akta Komunikasi dan Multimedia (Pindaan), yang berkuat kuasa pada 11 Februari 2025, sabitan kini membawa denda sehingga RM500,000 atau penjara sehingga dua tahun, atau kedua-duanya, dengan denda tambahan bagi setiap hari kesalahan itu berterusan selepas sabitan; sebelum pindaan tersebut, hukuman maksimum ialah denda sehingga RM50,000 atau penjara sehingga satu tahun. Pihak berkuasa Malaysia telah menggunakan peruntukan ini secara meluas dalam kes-kes pertuturan dalam talian, dan ia telah menerima kritikan dari segi perlembagaan dan kebebasan bersuara. Seksyen 233 merupakan kesalahan jenayah-regulatori yang berbeza daripada saman fitnah persendirian.

Perhatian: Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia dan fitnah adalah dua instrumen yang berbeza. Seksyen 233 merupakan kesalahan jenayah berkaitan komunikasi dalam talian yang menyinggung atau palsu, manakala tuntutan fitnah adalah tindakan persendirian berkaitan kerosakan kepada reputasi, dan catatan yang sama boleh menarik kedua-duanya.

Cara Tuntutan Dibawa

Tuntutan fitnah sivil difailkan di mahkamah Malaysia, dengan kes bernilai tinggi atau kompleks biasanya dibicarakan di Mahkamah Tinggi dan tuntutan yang lebih kecil di Mahkamah Sesyen, menurut prosedur fitnah dalam Kaedah-Kaedah Mahkamah 2012. Plaintif memplid kata-kata yang diadukan, maksud fitnahnya, rujukan kepada plaintif, dan penerbitan, serta menuntut ganti rugi dan sebarang injunksi. Kes fitnah jenayah di bawah Kanun Keseksaan boleh dimulakan oleh orang yang difitnah, selalunya melalui aduan, dan didakwa sewajarnya, manakala perkara di bawah Seksyen 233 dikendalikan oleh pihak berkuasa. Banyak pertikaian bermula dengan surat tuntutan (letter of demand) yang meminta permohonan maaf, penarikan balik, dan ganti rugi sebelum prosiding mahkamah dimulakan.